waarneming van de werkelijkheid

Zygmunt Bauman, lezing op 27-1-2012 Nijmegen

2012-01-31T12:31:00.002+01:00

Lezing Zygmunt Bauman

Holocaust Memorial Day Lezing door Zygmunt Bauman
Lessons of the Holocaust
Vrijdag 27 januari 2012, 20.00 - 22.00 uur, Aula Radboud Universiteit Nijmegen
Soeterbeeck Programma

What was it - and is - about?
door Zygmunt Bauman, socioloog en filosoof. Hij werkte in zijn geboorteland Polen en in Israël. In 1971 emigreerde hij naar Groot-Brittannië waar hij hoogleraar werd aan de universiteit van Leeds. Hij verwierf wereldfaam met boeken over de postmoderne ‘vloeibare' samenleving. In 1989 publiceerde hij het spraakmakend boek Modernity and the Holocaust.
The demons haunting and harrowing the 20^th Century were gestated in the course of the resolute efforts to complete the task at which the modern era aimed since its very beginning (indeed, the task whose assumption defined that beginning, having triggered off the mode of life called ‘modern'). The task was to impose a transparent and manageable design over chaos: to bring the world of humans, heretofore vexingly opaque and unruly, bafflingly unpredictable and infuriatingly obstreperous, into order: a complete and unchallenged order. Such order meant absence of everything redundant - whether due to its uselessness or undesirability; of everything causing unhappiness or otherwise confusing and discomforting - that is everything standing in the way to submitting human world to a full and undisturbed control. Ultimately, it meant rendering the permissible obligatory - and eliminating the rest. The conviction that such a feat is plausible, feasible, in sight and within human reach, as well as the irresistible urge to act on that conviction, was and remains the defining attribute of modernity reached its peak with the dawn of the 20^th Century. The modern era was a journey towards perfection - to a state in which the strains of making things better would grind to a halt, as any further interference into the shape of human world could only make it worse. For the same reasons, the modern era was also an era of destruction. The effort to reaching perfection called for eradicating, wiping out and getting rid of innumerable beings unlikely to be accommodated in the perfect scheme of things. Destruction was the very substance of creation: destruction of imperfections was the condition - sufficient as much as necessary condition - of paving the way to perfection. The story of modernity, and particularly of its 20^th Century denouement, was the chronicle of creative destruction. The atrocities marking the course of that ‘short century' (as Eric Hobsbawm dubbed it, having fixed its genuine starting point at 1914 and true ending at 1989) were born of the dream of neatness, purity, clarity and transparency of ultimate perfection.
Attempts to make that dream true were too numerous to be listed here. Two among them stand out however from the rest, due to their unprecedented scale of ambition and uncanny resoluteness. Both deserve to be counted among the ‘ultimate order' dream's fullest and most dazzling renditions; it is against the standards they set that all other attempts, genuine or putative, undertaken, intended or suspected, are measured - and it is their bland and uncompromising thoroughness that hovers in our collective memory as the prototype of all subsequent instances of following the suit - however blunt or disguised and however determined or half-hearted. The two attempts in question are of course the Nazi and the Communist undertakings to eradicate once for all, wholesale and in one felt swoop, every disorderly, opaque, random, control-resisting element or aspect of human condition.
Having thoroughly scrutinized the archives of research outfits and administrative offices of the Nazi establishment, Götz Aly and Susanne Heim insist that in the Nazi policies aimed at redrawing the political, ethnic and social map of Europe the ‘policy of modernization' and the ‘policy of destruction' were intimately connected. The Nazi rulers were determined to enforce on Europe, after its military conquest, ‘new political, economic and social structures, as speedily as possible'[1]. Such intention meant, of course, that reckoning with such historical accidents as the geographic location of ethnic settlements and the resulting distribution of natural resources and labour forces was not on; the essence of power is, after all, the capacity of ignoring such whims of fortune. In a world constructed to order and in a pre-planned and pre-designed, rational fashion, there will be no room for many of the leftovers of haphazard past, unfit or downright damaging for the newly installed order of things. Some populations would need to be deported to other locations, where their capacities could be put to a better use and harnessed to other undertakings. Some other, fit for none of the conceivably profitable purposes, would have to be evicted or exterminated, to clear the ground for the settlement of the worthier.
SS commanders, state servants, scientists, engineers and managers felt all alike dazed and stunned by the grandiosity of the newly conquered and planned to be conquered territories, virtual infinity of their potential prospects and the enormity of tasks which their proper utilization posited. Particularly the East of Europe appeared to them as a vast, indeed boundless fallow yearning for grubbing and stubbing, ploughing and sowing. Just as the anthropologists, medics and biologists preoccupied with ‘healing the national body' applying the scientific criteria of racial purity, of fitness and prowess, as well as of isolation and elimination of defective (unwerte) individuals and categories - economists, agronomists and space planners felt themselves obliged to ‘sanitize social structure' of the conquered lands. The quality of human races, according to the Nazi social engineers, could be improved solely by the annihilation or at least castration of unwertes Leben.[2]
Cynthia Ozick, renown American Jewish novelist, described the Holocaust as a gesture of artist wiping off a smudge that disturbed the harmony of a composition... Such gesture is quite common among artists - and not among the artists alone, given that more or less pronounced artistic predisposition is a human, all too human trait. In the case of the Holocaust, it so happened that the ‘smudge' was composed of men, women and children who did not fit a particular vision of the perfect world - but then every variety of a perfect composition selects and sets aside an assembly of entities or beings unfit to be accommodated (asked how he creates perfect sculptures that were his trademark, Michelangelo replied reputedly that his method is simplicity itself: he takes a block of marble and chops off all unnecessary bits). The mass slaughters of the 20^th Century were exercises in ‘creative destruction', believed to be indispensable for social hygiene; a surgical intervention necessary for enhancement or salvation of life or nations' or churches' survival.
Nazi-inspired exercises were conducted in the very heart of European civilization, science and art - in lands priding themselves of having come closest to fulfilling Francis Bacon's dream of the ‘House of Solomon': a world under undivided and unchallenged rule of reason, itself the most loyal servant of human best interests, comfort and happiness. The idea of tidying up the world through excising and burning out its impurities, as well as the conviction of its feasibility (on the condition of mustering power and will adequate to the task) was hatched in Hitler's mind when strolling along the streets of Vienna, at that time the veritable capital of European science and arts.
At the same time approximately, at the ‘limen' of European modernity, a kindred idea was gestated in the minds of people gazing piously, with a mixture of respect and jealousy, at the other side of the porous border and awestruck by what they saw: the communist idea of chasing, catching up with, and overtaking modern civilization along the racetrack leading towards perfection. The humiliating awareness of having been left behind in that chase encouraged urgency, prompted haste, and suggested a short-cut strategy; it implied the need of condensing into the lifespan of a single generation what on the other side of the limen needed a long string of generations to accomplish. And there was of course a huge price to be paid in pains of the generation chosen to usher into the pain-free world. No sacrifice was deemed excessive when viewed against the charms and nobility of the destination. And no part of extant reality could claim immunity or safe passage on the ground of its past merits, let alone its mere presence-in-the-world. The entry ticket into the world of perfection had to be earned anew. And of course not everybody had the right to line up for tickets: just as any other model of a brave new world, the communist model would not be completed without an inventory of disqualified and refused entry. Unlike the Nazi model, the communist variant insisted on its universalist credentials and declared the world it was bent on constructing to be a home to the whole humanity; all the more important was to make sure that before the construction starts in earnest, humanity has been cleansed of its impurities, that is all those unwelcome, uninvited and disallowed on the building site.
The formula legitimising the communist genocidal acts differed from the justifications of the Nazi-inspired slaughter; but behind the differences in argumentation hid commonality of the premises. The communists and the Nazis agreed that the right to live is not universal, as some humans deserve to live, while some others don't; and that the difference between them is determined by their fitness or unfitness for the new and improved order designed to replace the current, inferior state of affairs. Adoption of those premises would have been however unthinkable, were it not for the modern, all-too modern belief enthusiastically embraced and brought to its logical conclusions by both brands of 20^th Century totalitarianism: belief, as Hannah Arendt put it, in human omnipotence - the firm conviction that everything could be achieved given the right kind of organization. It was that belief which ‘induced them to experiments which human imagination could have perhaps already played with, but human practice has never before undertaken'[3].
Why the self-appointed, self-admitted and self-acclaimed judges self-empowered to pronounce on human un-worthiness to live were not stopped at an early stage, once they made their intentions public, or later, when they climbed, in glaring light, up the ladder of power? One of the paramount reasons was the mainly tacit, yet all too often vociferous admiration of their aims and practices by many of the greatest and most revered minds of time, finding striking resonance between the search for the perfect, total and ultimate order and the ‘progressive thought' of the era. Modern mind in all of its versions called to war against messiness of human condition; it dreamt of the ultimate purity and transparency of social order - indeed, it identified the idea of perfection with the homogeneity of design and elimination of all and any of its pollutants. It would not willingly budge from the ultimate consequence of such an ideal: the need of severely trimming down or better still putting paid once for to human variety which it found unbearably irritating, and earmarking for execution those charged with rendering such variety irreducible. For modern mind, the elimination of inferior/unworthy elements was and act of creation and the principal method of order-building as well as elimination of chaos and randomness, the two devils allied in a war of attrition against the order's divinity. The Nazi and communist visionaries were not primitive savages, whom modern civilization failed or neglected to civilize, but an avant-garde of the modern army, reaching where other units of that army were too shy, too scrupulous, too cowardly, too poorly armed, or just lacking in courage matching their zeal to venture. Fascist movements liked to self-define as ‘ready to act': the idea was available in abundance - it was just the supply of determination to make words flesh that was in deficit.
In years 1960-19792, as Helen Fein pointed out in her vast study of modern crimes of genocide, we can find a quite a few instances of genocide and kindred atrocities. She reminds us of the mass and aimed to be total annihilation of Iraqi Kurds, tribes residing in South Sudan, Tutsi in Rwanda, Hutu in Burundi, Chinese in Indonesia, Hindu and Bengali in Eastern Pakistan, Indians Ache in Peru, and numerous ethnicities of Uganda. Some of us know of some of those incidents, some others never heard of most or all. Only few among us tried to do something to prevent or stop any of them.[4] Those crimes were ‘none of our business' - committed far from our homes and aimed at categories to which none of ‘us' belonged. Though not entirely ‘none of our business', as a matter of fact, they were. Caring for ‘our' comfort and well-being, motivated by noble need to salvage our factories and jobs, our governments kept supplying arms, munitions and poisonous gasses to enable the murderers to proceed.
Gotz Aly and Susanne Heim have shown that destruction of European Jewry could be only fully understood if it is seen as but one, however centrally placed, element of the Nazi comprehensive vision of new Europe differently arranged - geographically, economically and ethnically. In addition to the complete elimination of the Jews, that vision included, as similarly indispensable parts, massive evictions and deportations of populations settled in ‘wrong places' - that is, places nominated for other uses. Established in 1939 and headed by Eichmann infamous Abteilung IVD4was briefed and empowered to set in motion and see through not only the ‘deportation' of Jews, but also resettlements of Poles, Frenchmen, Serbs, Croats, and residents of Luxemburg.
In every genocidal undertaking, as in any categorial discrimination or prosecution, its victims are punished for what they are and for being what they are they are suspected of being capable of doing - not what they do or have done. Once they stay accused, the slightest case of misdemeanour will be avidly recorded and added to the charge, while even most exemplary and praiseworthy acts or flawlessness of their daily conduct won't bring them grace, let alone acquittal. It does not matter whether they meekly submit or rebel, capitulate or fight back: the verdict ‘guilty' won't be affected. It is their executioners and persecutors, and no one else (most certainly not they themselves) who decide who needs to be uprooted and transported, murdered or left to die. Chalk and Jonassohn rightly took that a-symmetry for the defining attribute of genocide; genocide, they opined, is a form of one-sided massacre, through which a state or another authority intends to eliminate a specific category of humans, whereas the category is unilaterally selected, and the criteria of its membership unilaterally decided, by the perpetrators of the genocide'[5]. Before the perpetrators of a genocidal act gain power over life and death of their prospective victims, they must obtain power over their definition. That power consists in denying a priori all significance to what the people classified as a category unworthy-of-life do or desist from doing. Genocide starts from defining a category unworthy of living and proceeds as a ‘categorial murder'. The only guilt of the marked-for-annihilation category is having been accused. And it is their accusers who sit in judgment.
[1] Götz Aly, Susanne Heim, Vordenker der Vernichtung, Auschwitz und die deutschen Pläne für die neue europäische Ordnung, Hamburg 1991, s. 14 i s. 482. ‘Initially a small office established on 6th October 1939 with the briefing to coordinate "resettlement of European nations" (Reichskommisariat für die Festigung deutschen Volkstums) turned fast into a powerful institution with numerous branches, employing in addition to its officers thousands of ethnographers, architects, agronomists, accountants and specialists of all imaginable scientific disciplines' (pp. 125-126). See also Götz Aly, reply to Dan Diner, in: Vierteljahreshefte für Zeitgeschichte 4/1993.
[2]Comp. Klaus Dörner, Tödliches Mitleid: Zur Frage der Unerträglichkeit des Lebens. Gütersloh 1988, s. 13 i s. 65.
[3] Hannah Arendt, in The Origins of Totalitarianism.
[4] Helen Fein, Genocide: A Sociological Perspective. Sage 1993, s. 6.
[5] Frank Chalk, Kurt Jonassohn, The History and Sociology of Genocide: Analysis and Case Studies. New Haven 1990, s. 23.

Street Art At Its Best: Duchamp Was Here

2012-01-29T17:12:00.001+01:00

Street Art At Its Best: Duchamp Was Here:

rassen

2012-01-29T17:10:00.001+01:00

(titel onbekend):

»Rassenköpfe«, 2009 by Markus Proschek.

What do you really want?

2012-01-29T17:07:00.002+01:00

What do you really want?:
Very effective visuals on this short clip contrasting consumerism with our true wants. I'm not sure I buy the tagline (you'll have to wait for the end), but I like the overall effect.

The Innovation Nation versus the Warfare-Welfare State

2012-01-29T17:05:00.001+01:00

The Innovation Nation versus the Warfare-Welfare State:

We like to think of ourselves as an innovation nation but our government is a warfare-welfare state. To build an economy for the 21st century we need to increase the rate of innovation and to do that we need to put innovation at the center of our national vision. Innovation, however, is not a priority of our massive federal government.

Nearly two-thirds of the U.S. federal budget, $2.2 trillion annually, is spent on just the four biggest warfare and welfare programs, Medicaid, Medicare, Defense and Social Security. In contrast the National Institutes of Health, which funds medical research, spends $31 billion annually, and the National Science Foundation spends just $7 billion.

That’s me writing at The Atlantic drawing on Launching the Innovation Renaissance. Here is one more bit:

Our ancestors were bold and industrious–they built a significant portion of our energy and road infrastructure more than half a century ago. It would be almost impossible to build that system today. Could we build the Hoover Dam today? We have the technology but do we have the will? Unfortunately, we cannot rely on the infrastructure of our past to travel to our future. Airports, an electricity smart grid that doesn’t throw millions into the dark every few years, ubiquitous Wi-Fi — these are among the important infrastructures of the 21st century, and they are caught in the regulatory thicket.

Putting innovation at the center of the national vision is not simply about spending more, it’s about how we approach all problems. Read the whole thing for more discussion of regulation and other issues.

The human body's microbial ecosystem

2012-01-29T17:00:00.001+01:00

The human body's microbial ecosystem:
In this transcript of a talk given to the attendees of the Joint Summits on Translational Science, Carl Zimmer highlights an important aspect of understanding the human body and how to treat its many maladies: the ecosystem of microbes.

The microbes in your body at this moment outnumber your cells by ten to one. And they come in a huge diversity of species -- somewhere in the thousands, although no one has a precise count yet. By some estimates there are twenty million microbial genes in your body: about a thousand times more than the 20,000 protein-coding genes in the human genome. So the Human Genome Project was, at best, a nice start. If we really want to understand all the genes in the human body, we have a long way to go.

Now you could say "Who cares? They're just wee animalcules." Those wee animacules are worth caring about for many reasons. One of the most practical of those reasons is that they have a huge impact on our "own" health. Our collection of microbes-the microbiome-is like an extra organ of the human body. And while an organ like the heart has only one function, the microbiome has many.

When food comes into the gut, for example, microbes break some of them down using enzymes we lack. Sometimes the microbes and our own cells have an intimate volley, in which bacteria break down a molecule part way, our cells break it down some more, the bacteria break it down even more, and then finally we get something to eat.

Another thing that the microbiome does is manage the immune system. Certain species of resident bacteria, like Bacteroides fragilis, produce proteins that tamp down inflammation. When scientists rear mice that don't have any germs at all, they have a very difficult time developing a normal immune system. The microbiome has to tutor the immune system in how to do its job properly. It also acts like an immune system of its own, fighting off invading microbes, and helping to heal wounds.

While the microbiome may be an important organ, it's a peculiar one. It's not one solid hunk of flesh. It's an ecosystem, made up of thousands of interacting species.

Tags: biology Carl Zimmer science

moord als nieuw beroep - burgers worden moordenaars

2012-01-29T16:37:00.000+01:00

Van huisvader tot massamoordenaar
CHRISTOPHER BROWNING − 28/01/12, 00:00
Wat bewoog doodgewone mannen in de Tweede Wereldoorlog om moordmachines te worden? De Amerikaanse historicus Christopher Browning ging gisteren tijdens zijn 'Nooit meer Auschwitz-lezing' in op de motieven van de daders van de Holocaust. Via het in Polen gelegerde Politie Reservebataljon 101 belandt Browning in de psychiatrische rapporten van de Rwandese genocide ¿ en vindt sleutels tot het omtoveren van gewone mensen in gretige beulen, tot op de dag van vandaag.

Zeventig jaar en een week geleden, op 20 januari 1942, bespraken zestien mannen in een villa aan de Berlijnse Wannsee tijdens de lunch hoe de totale uitroeiing van de Europese Joden aan te pakken. De 'Endlösung', waarvoor volgens voorzitter Richard Heydrich 'praktische ervaringen' waren opgedaan, was aanstaande.

Deze week ook is het 67 jaar geleden dat het Sovjetleger in Auschwitz arriveerde, waar de 'mogelijke oplossingen' voor de Endlösung hun dodelijke hoogtepunt hadden bereikt - een fabriek van de dood, geïndustrialiseerde massamoord volgens een lopendebandprincipe.

Tussen deze roemruchte data bevindt zich een minder bekende: 13 juli 1942. In de vroege ochtend van die dag stapten 500 mannen van het Reserve Politiebataljon 101 uit hun trucks aan de rand van het Poolse dorp Jozefow. Hun leider, majoor Wilhelm Trapp, sprak ze toe. De mannen waren nauwelijks voorbereid, getraind, of geïndoctrineerd voor de taak die ze wachtte. De meesten waren ongeschoolde arbeiders uit Hamburg en wat hun leeftijd (gemiddeld 39 jaar) en sociale achtergrond betreft wellicht de minst geschikte groep Duitse mannen om professionele moordenaars voor Hitler te worden.

Tranen rolden over de wangen van Trapp, zijn stem stokte: hij had zichtbaar moeite zijn emoties te bedwingen. Het bataljon stond voor een onplezierige taak waar hij zelf niet achter stond, maar het bevel kwam van hogerhand. Ze moesten de Joden van Jozefow omsingelen, de mannen die konden werken selecteren voor de werkkampen in Lublin en wie overbleef - vrouwen, kinderen, zwakkeren, ouderen - doodschieten in de bossen.

Trapp besloot zijn toespraak met een buitengewoon aanbod: als iemand zich niet tegen deze taak opgewassen voelde, mocht hij eruit stappen. Ongeveer een dozijn mannen meldde zich, na enige aarzeling. In de loop van de dag maakten nog enkele politiemannen gebruik van deze mogelijkheid.

Het schieten duurde de hele dag. Bij het vallen van de avond waren 1500 Joden doodgeschoten. Ze waren gedwongen in het bos met het gezicht naar beneden op de grond te gaan liggen voordat ze van dichtbij in het achterhoofd werden geschoten. De uniformen van de mannen waren doordrenkt met het bloed en besmeurd met de hersenen en schedelfragmenten van hun slachtoffers. Als we hun na-oorlogse getuigenissen moeten geloven waren ze verbitterd en geschokt door wat ze hadden moeten doen, en boos.

Deze moordpartij was slechts het begin. In de zestien maanden die volgden namen de mannen deel aan het doodschieten van 38.000 Joden, 45.000 werden op treinen naar Treblinka gezet. Alle mannen van het bataljon raakten van deze eerste moordpartij weliswaar van slag, maar in de loop van de tijd raakten ze simpelweg gewend aan hun taak; sommigen kregen er zelfs plezier in.

Ik heb dit bataljon eerder in drie groepen verdeeld: een opvallende minderheid van enthousiaste moordenaars, dan een minderheid die zich niet vrijwillig opgaf voor het schieten, maar aan alles meedeed wat het bataljon werd opgedragen, en ten derde: een minderheid van mannen die het aanbod van de majoor aannamen en niet schoten, ik schat zo'n tien tot twintig procent van de groep.

Politie Reservebataljon 101 was geen typisch nazi-moordcommando, maar het voorbeeld helpt om de Grote Vraag te beantwoorden die boven elke discussie over de Holocaust zweeft: 'waarom moordden zij?'

Het zijn twee vragen in één: naar de motieven van de individuele moordenaars - een vraag die evenveel antwoorden toelaat als er daders zijn. En de vraag naar algemene verklaringen over menselijk gedrag dat ons iets zou kunnen laten begrijpen van daden die voor ons totaal buitenaards en onbegrijpelijk zijn.

Een probleem dat een eenvoudig antwoord in de weg staat is dat er zoveel verschillende soorten daders waren.

Ik deel ze in vier categorieën in. Allereerst de ideologen, de hardcore-nazi's, activisten die leiderschap wilden, hun ideologie wilden realiseren en die de straat opgingen om dit moorddadige beleid in de praktijk te brengen. Een voorbeeld was de groep vertrouwelingen rond Heydrich. Dan waren er de schijnbaar a-politieke professionals en experts: generaals, industriëlen, artsen en wetenschappers met dezelfde doelen als het nazi-regime. De afgelopen jaren is deze categorie verbreed naar accountants, ingenieurs, architecten, theologen, ja zelfs historici. Dan waren er de functionarissen in lagere overheidsdienst. Banale bureaucraten, achter wier imago Adolf Eichmann zijn eigen aandeel probeerde te verhullen; een tactiek die goed genoeg werkte om Hannah Arendt te misleiden. Er zijn talloze voorbeelden, van spoorwegambtenaren die de treinreizen zonder retour planden. Plaatselijke functionarissen die deportaties begeleidden om sleutels van appartementen in te zamelen, die vervolgens via het Duitse Rode Kruis aan behoeftige Duitsers werden uitgedeeld. Zij keken vooral hoe goed ze hun werk deden en letten niet op de fysieke en morele consequenties ervan.

En dan waren er de 'doodgewone mannen', de willekeurig samengestelde Wehrmacht, de reserve ordepolitie: een doorsnede van de Duitse samenleving, mensen die eigenhandig andere mensen om het leven bleken te kunnen brengen als ze zich in een bepaalde situatie bevonden, en die zo overweldigende aantallen burgers, inclusief ouderen, vrouwen en kinderen bleken te kunnen vermoorden.

Dit zijn de gebruikelijke categorieën, al weten we, door steeds verdergaand onderzoek, dat deze elkaar overlappen. Ook landschapsarchitecten en stedebouwkundigen in Polen zagen de schoonheid van het planten van bomen, het slopen van achterbuurten en het doden van Joden. En ook de bureaucraten in de lagere regionen voerden niet alleen de voorgeschreven routine uit, maar namen ook zelf initiatief om problemen op te lossen, om 'naar de Führer toe' te werken.

Ik concentreer me hier op de laatste categorie, de 'doodgewone mensen' die zich als moordenaars ontpopten. Er duiken op zijn minst vier soorten verklaringen voor hun daden op:

1: Dwang. Achteraf beweerden de beschuldigden bijna zonder uitzondering dat ze gedwongen waren om te moorden. Een makkelijke verdediging, waarmee ze de morele en juridische verantwoordelijkheid naar anderen afschoven. Ze moesten bevelen opvolgen, ze waren slechts de instrumenten van anderen. Het grote probleem met deze verklaring was empirisch: hun advocaten hebben gedurende tientallen jaren geen enkel document kunnen vinden waaruit zou blijken dat iemand die weigerde om ongewapende burgers te vermoorden daarvan verschrikkelijke consequenties heeft ondervonden.

De term hiervoor werd 'veronderstelde intimidatie': zij geloofden oprecht dat ze onder druk stonden, ook als dit niet het geval was. Maar aangezien ze onder een repressieve dictatuur leefden, durfden ze de gevolgen ervan niet uit te testen.

Daarom is het voorbeeld van het Reserve Politiebataljon 101 cruciaal, omdat in dit geval deze 'vermeende intimidatie' overduidelijk niet aan de orde was.

2: De 'autoritaire persoonlijkheid' (door onder anderen Adorno in de jaren vijftig gemunt om 'het potentieel fascistische individu' te beschrijven, red.). In deze optiek waren de meeste daders geen sadisten, in de rechtszaal leken ze vrij normaal en onschuldig. Hier dook het begrip op van de autoritaire persoonlijkheid: 'sluimerende trekken' die pas naar boven kwamen door een proces van selectie en zelfselectie onder de condities van een totalitair regime. Ook deze uitleg bood een uitweg om zich van het moorddadige gedrag van de nazi's te distantiëren. De meeste daders waren tot moorden gekomen doordat ze lid waren van bepaalde groepen en eenheden en niet omdat ze een specifiek individueel pad aflegden.

3. De culturele verklaring. Ook deze uitleg bood een uitweg door het scheppen van afstand: als de individuele daders geen psychische afwijkingen hadden, dan moest de complete cultuur wel abnormaal en afschuwelijk zijn. De eerste variant van Duitse culturele abnormaliteit legde de nadruk op het militarisme, op het autoritaire en niet liberale karakter van eerst Pruisen en na 1871 het Duitse rijk. In deze visie had Duitsland een Sonderweg ('speciale route') afgelegd. Die verklaarde het mislukken van de republiek van Weimar als democratisch experiment, de opkomst van de Hitlerdictatuur en het gehoorzame gedrag van de Duitse daders tijdens de Holocaust.

Een tweede variant, zoals omschreven door de historicus Daniel Goldhagen ('Hitlers gewillige beulen', 1996), benadrukte een uniek, op uitroeiing gericht antisemitisme, dat de gewone Duitser eeuwenlang cultureel was ingeprent. Daardoor was Duitsland 'zwanger van genocide', 'gewone Duitsers' wachtten ongeduldig op een regime dat ze zou 'loslaten' om de uitroeiing van de Joden, waar ze zo lang naar hadden verlangd, uit te kunnen voeren.

4. Er is een andere benadering die het perspectief verschuift van het individu naar de groep. Hier ligt de nadruk op universele kenmerken van menselijk gedrag, in plaats van op specifieke culturele kenmerken. Het gedrag van Holocaust-daders wordt gezien als een product van groepsdynamiek en sociale interactie in plaats van als een culturele of individuele afwijking. Het richt zich op inzichten uit de sociale psychologie, niet op de psychologie of de cultuurgeschiedenis.

Ik noem hier drie experimenten die bepalend zijn geweest voor deze categorie. Zo is er het conformiteits-experiment uit de jaren vijftig van Solomon Asch. Hier wordt een proefpersoon omringd door een (geïnstrueerde) groep, die unaniem een verkeerde waarneming als goed aanmerkt. De proefpersoon blijkt vaak geneigd hier in mee te gaan, in plaats van de confrontatie aan te gaan. Het tweede is het experiment van Stanley Milgrim, dat ging over 'gehoorzaamheid aan autoriteit': proefpersonen werd gevraagd stroomstoten toe te dienen aan andere personen. Tweederde van hen bleek bereid extreme pijn aan anderen toe te brengen, een minderheid probeerde, als er geen toezicht was, juist minder erge stroomstoten toe te dienen. Gehoorzaamheid aan autoriteiten blijkt een krachtige factor voor sociaal gedrag.

Het 'Stanford Prison Experiment' van Philip Zimbardo was erg relevant voor mijn onderzoek naar het Reserve Politiebataljon 101. Zimbardo verdeelde een groep vrijwilligers - uitgebreid getest als zijnde 'normaal' - in 'gevangenen' en 'cipiers' en plaatste ze in een gesimuleerde gevangenis. Het experiment moest vroegtijdig worden stopgezet omdat de cipiers in een razend tempo vernederende en onmenselijke manieren bedachten om de gevangen onder de duim te houden. Een derde van de bewakers ontpopte zich enthousiast als uitvoerders met een vindingrijke wreedheid, een derde was 'hard maar rechtvaardig', en minder dan twintig procent probeerde juist goed te zijn voor de gevangenen.

Deze belangrijke inzichten uit de sociale psychologie zijn pas vanaf de jaren negentig door Holocaust-historici opgepakt.

In hun boek 'Crimes of Obedience' (dat zich richt op Amerikaanse soldaten in Vietnam) onderzochten Herbert Kelman en Lee Hamilton de reacties op misdadige bevelen: die van de 'ware gelovigen' die niet alleen orders opvolgen maar ook de ideologie erachter volledig omarmen, de 'aanpassers': die uit plichtsgevoel gehoorzamen, maar dit nooit vrijwillig zouden doen. Een derde groep voert deze handelingen alleen uit als ze onder toezicht staat, en anders niet.

En dan is er nog het begrip van de 'cognitieve dissonantie' dat sociale psychologen ontwikkelden om te verklaren wat er gebeurt als mensen handelen tegen hun eigen moraal in.

Zo'n conflict tussen daden en opvattingen veroorzaakt stress, en mensen proberen die stress te verlichten door hun opvattingen te veranderen als ze hun handelingen niet kunnen veranderen.

Deze twee inzichten helpen te verklaren hoe het tot genocide kan komen. In de loop van de tijd kunnen mensen die in eerste instantie alleen orders opvolgen veranderen in 'ware gelovigen' die de ideologie erachter omarmen, zich de zaak eigen maken en daarbij ook in toenemende mate ijverig en wreed worden.

Er is ook kritiek geweest op het toepassen van deze sociaal-psychologische inzichten in het onderzoek naar de daders van de Holocaust. De genoemde experimenten zouden niet meer aan de huidige eisen voldoen. Veel critici ook vinden de verklaringen uit de sociaal-psychologische hoek moreel gezien dubieus, omdat ze de individuele daders een excuus zouden verschaffen en van hun verantwoordelijkheid ontheffen. Naar mijn idee is het naast elkaar leggen van verklaringen voor groepsgedrag en de oordelen over individuele verantwoordelijkheid het vergelijken van appels en peren. Dat er in elk moordcommando mannen waren die níet moordden toont naar mijn idee aan dat elk individu in staat was een moreel verantwoordelijk besluit te nemen, ook als sociaal psychologische inzichten voorspellen dat de meesten juist níet de beslissing nemen die we het liefst zouden zien.

Een derde punt van kritiek richt zich op het conformisme: als de meerderheid van de daders aanvankelijk geen 'ware gelovigen' was, en conformisme een belangrijke factor, dan zouden deze daders druk moeten uitoefenen om tegen de executiebevelen in te gaan. Maar onderzoek naar criminele bendes heeft het begrip 'pluralistische onwetendheid' opgeleverd: hoewel de meeste bendeleden niets crimineels willen doen voelen ze zich gedwongen om mee te doen, allemaal vanuit de misvatting dat anderen deze bendetradities in stand willen houden. Het gedrag van de bende als groep was niet de optelsom van de opvattingen van de individuele leden, zij conformeerden zich aan een veronderstelde consensus door 'pluralistische onwetendheid'.

Een ander punt van kritiek is dat de sociaal-psychologische benadering ideologie en cultuur negeert. Achteraf zie ik dat ik bij het schrijven van 'Doodgewone mannen' een fout gemaakt heb: in het voorlaatste hoofdstuk besprak ik de Duitse opvattingen over Polen en Joden, in het slothoofdstuk plaatste ik de omstandigheden in een sociaal-psychologische context - alsof dit twee verschillende benaderingen waren.

Ten slotte beweren sommige critici dat de sociaal-psychologische aanpak tot de verkeerde vraag heeft geleid, door te willen verklaren hoe de daders over hun morele bezwaren heen kwamen. De echte vraag zou moeten zijn hoe en waarom de daders hun eigen handelen als moreel correct, als goed en noodzakelijk gingen zien, zonder schuldgevoel achteraf. Zelfs de historici die opvattingen van Goldhagen van de hand wezen, argumenteerden dat Duitsland, nadat het zich in 1933 een 'nazi-moraliteit' verschafte, de normen verschoof, Joden buiten de gemeenschap van menselijke verplichtingen sloot en daardoor geen gewetenscrisis hoefde door te maken over het vermoorden van Joden.

Deze opvatting wordt volgens mij weerlegd door empirisch bewijs: de meeste mannen ervoeren wel degelijk innerlijke strijd, verdriet en groot ongemak tijdens hun eerste moorddadige handelingen, die waren zelfs tramautisch. Het accepteren van een 'nazi-moraal' betekende dus niet dat de andere waarden en opvattingen compleet verduisterd raakten. Ik zou zeggen dat de meeste Duitsers in een staat van ontkenning door het Derde Rijk heenleefden, in plaats van dat ze een keuze maakten tussen trouw zijn aan het nazi-regime en traditionele morele opvattingen. De meesten weigerden een scherpe keuze te maken, zoals Dietrich Bonhoeffer zei, tussen de overwinning van Duitsland en het nationaal-socialisme of het verlies van Duitsland en de overwinning van de Europese christelijke beschaving. Ze dachten dat ze beide konden bereiken.

De mannen van het moordcommando RPB 101 moesten wel een scherpe en onontkoombare keuze maken. Toen ik 'Doodgewone mannen' schreef was de kritiek dat ik ontlastende verklaringen accepteerde voor het gedrag van de mannen, die tot verdraaide conclusies leidden. Laten we twee verschillende vooronderstellingen onderzoeken.

1. Geloofde de meerderheid van de daders in een 'Nazi-moraal' over de juistheid en noodzaak van het moorden, of was er een breder spectrum aan houdingen en gedrag?

2. Deden de moordenaars vanaf het begin wat ze deden zonder strijd of beletsel, of veranderden en verhardden ze significant door hun ervaringen?

Ik gebruik hiervoor het voorbeeld van een reservist, een oud-zakenman van veertig uit Bremen die zijn diensttijd als fotograaf voor het Reserve Politiebataljon vervulde. Hij schreef zijn vrouw een serie brieven die gelukkig bewaard zijn gebleven. Aanvankelijk raakte hij niet onder de indruk van de 'criminele bevelen' die aan de vooravond van operatie Barbarossa over het bataljon werden uitgestrooid. Hij snapte ze ook niet, en schreef sarcastisch: "De majoor zegt dat we elke verdachte meteen moeten doodschieten. Nou, ik word er onzeker van." Over de officieren sneerde hij: "De heren beelden zich in dat ze erg belangrijk en mannelijk zijn."

In juli veranderde de correspondentie van toon. Hij schreef over zijn twee Joodse bedienden. "Over Joden kun je vrijelijk beschikken. Iedereen kan er zo een van de straat plukken." Die Joden hadden niet de beschikking over voedsel. "Hoe ze in leven blijven, ik heb geen idee. We geven ze ons brood en wat extra's. Zo moeilijk kan het niet wezen."

Een maand later noteert hij: "Alle Joden zijn hier doodgeschoten. Dergelijke acties komen er overal aan. Gisternacht zijn 150 Joden uit de buurt doodgeschoten, mannen, vrouwen, kinderen, allemaal gedood. De Joden worden totaal uitgeroeid." Hij raadde zijn vrouw aan er niet over na te denken ('zo gaat dat') en er hun oudste dochter 'nog niks over te vertellen'. Let op zijn schrijfstijl: hij gebruikt de passieve vorm ('worden uitgeroeid') die je ná de oorlog overal aantreft, maar ook hier al, tijdens de oorlog; hij laat de identificatie met de handelende personen achterwege. Van enige vorm van borstklopperij is geen sprake, maar er valt ook geen greintje schaamte te bespeuren.

Maar de stemming van de briefschrijver sloeg in de volgende weken snel om. Aan het eind van de zomer bestempelde hij de Russen als 'beesten', 'honden', 'afval' dat weg moest. Hij miste een executie - "ik hoorde dat het leuk was". Hij beklaagde zich over de Sovjets met hun politiek van de verschroeide aarde, waardoor er niets te plunderen (en naar huis te sturen) overbleef. Hun krijgsgevangen gingen dood van de honger. "In een deterneringskamp zie je de akeligste taferelen. Die mensen zouden beter dood kunnen zijn." Toen zijn eigen eenheid verliezen leed, schreef hij dat zijn kameraden kwaad werden en "het liefst alle Russen overhoop zouden schieten".

De man die kort tevoren nog aan zijn vrouw had gevraagd alles voor hun dochter te verzwijgen, filmde een executie. "In de toekomst wordt mijn film een document met het grootste belang voor onze kinderen."

Deze brieven weerspiegelen een adembenemend snelle verdierlijking. De Bremer reservist begon zijn diensttijd niet als een boosaardige dader, maar hij veranderde door de 'uitroeiingsoorlog' tegen de Sovjet-Unie in hoog tempo in een 'ideologische krijger' voor de Nazizaak.

Ten slotte. Valt het inzicht in de daders van de Holocaust te verdiepen door wat we weten van andere genocideplegers? We weten veel meer van Holocaustdaders dan van hen die genocide hebben gepleegd op de Armeniërs, of van de massamoordenaars van Stalin en Mao, of van de Cambodjaanse 'zelf-uitroeiing' onder Pol Pot. Maar uit de ervaringen uit Rwanda kunnen we wel wat leren. Daarvoor is het werk van Athanase Hagengimana bruikbaar, een Rwandese psychiater die in 2002 en 2003 met mij in het Holocaust Memorial Museum onderzoek deed. Hij was half Tutsi, half Hutu; één van zijn zussen is vermoord omdat ze Tutsi was, een andere werd gearresteerd als Hutu-genocidepleegster. Aanvankelijk werkte Hagengimana met slachtoffers van de genocide, later behandelde en bestudeerde hij de moordenaars.

Ten eerste keek hij naar de mate van betrokkenheid, gebaseerd op zelfevaluatie. Dat zegt niet alles - maar met de mensen die zichzelf vrijwillig beschuldigden, had Hagengimana wel een harde kern van daders te pakken.

Zijn tweede instrument probeerde de motivatie van daders te meten. Hij testte een veelheid van factoren, maar slechts twee bleken voor de motivatie significant; ze hadden een dramatische uitwerking.

De eerste factor die eruit sprong, was de ontmenselijking van slachtoffers, het vermogen om een wereld te creëren waarin de vermoorde slachtoffers geen deel uitmaken van menselijke verplichtingen jegens elkaar, maar van alle waarde ontdaan zijn. De tweede bepalende factor was conformering: de zelfverklaarde daders maten hun gevoel van eigenwaarde af aan de normen van de groep en van het genocidale Hutu-bewind.

Ik zie in de grote overeenkomst tussen nazi- en Rwandese daders een bevestiging van het belang dat we moeten toekennen aan universele factoren in de menselijke natuur die kunnen voorkomen dat mensen hun vermogen tot het plegen van massamoord gaan uitleven.

In Rwanda én in het Derde Rijk ontnamen ideologische factoren de slachtoffers hun waardigheid. De ideologie verbande hen uit de gemeenschap van menselijke verplichtingen. Daarnaast speelden omstandigheden die daders status en gevoel van eigenwaarde bezorgden, een wezenlijke, beslissende rol. Van deze inzichten uit de sociale psychologie en van die bepalende situatie kun je niet zeggen dat ze de misdaden alleen maar hebben gestimuleerd, of mogelijk hebben gemaakt. Deze factoren verdienen onze voortdurende aandacht als we een antwoord zoeken op de vraag: 'Waarom moordden ze?'

Helaas bevestigt dit de akelige slotsom dat regeringen die uitzijn op massamoord er altijd weer in zullen slagen om 'gewone mensen' om te toveren in 'willige beulen'.

Christopher Browning

Browning versus Goldhagen over de 'Duitse' Holocaust
Historicus Christopher Browning (1941) is hoogleraar in North Carolina (VS). In zijn invloedrijke studie 'Doodgewone mannen. Een vergeten hoofdstuk uit de jodenvervolging' (1992) beschrijft hij hoe een groep gewone Duitsers van middelbare leeftijd mee ging draaien in Hitlers vernietigingsmachinerie.

Volgens de omstreden Harvard-politicoloog Daniel Goldhagen ('Hitlers willige beulen', 1996) was dat typisch voor Duitsers: ze waren dankzij eeuwen antisemitisme doordesemd van Jodenhaat. Browning stelt dat de 'doodgewone mannen' helemaal geen sadisten, fascisten of antisemieten waren, maar door algemenere factoren tot hun daden werden gebracht, zoals sociale en psychologische druk. Browning beschouwt de Holocaust dus niet als een uitsluitend Duits fenomeen.

Dit artikel is een bewerking van de Nooit meer Auschwitzlezing 'Revisiting the Holocaust Perpetrators. Why Did They Kill?' die Browning gisteren in Amsterdam heeft gehouden.

Advocaten hebben geen enkel document kunnen vinden waaruit zou blijken dat iemand die weigerde om ongewapende burgers te vermoorden daarvan verschrikkelijke consequenties heeft ondervonden.

Bauman over genocide in Wereld Ooorlog 2 (B)

2012-01-29T16:30:00.001+01:00

Holocaust Lezing - Archief - TROUW

'De Holocaust is een product van de moderniteit'

Frank Mulder −29/01/12, 19:04 Trouw

Zygmunt Bauman: 'De nazi's waren geen wilde beesten, maar progressieve mensen. Dat is de les: voor monsterlijke daden heb je geen monsters nodig.' © Reuters

INTERVIEW - De uitroeiing van de joden was geen terugval in oude barbaarsheid, zegt de 86-jarige Brits-Poolse socioloog Zygmunt Bauman. Het was het toppunt van moderniteit.

'De Holocaust is geen schilderij, ingekaderd, vreemd afwijkend van het normale patroon op de muur van de moderne samenleving", vindt Zygmunt Bauman. "De Holocaust is een raam, dat ons laat zien waartoe die moderne samenleving in staat is."

Ondanks zijn hoge leeftijd nam de Brits-Poolse socioloog Bauman de uitnodiging aan om de Holocaust Memorial Day Lezing te geven, gisteren in Nijmegen. Hij oogt broos, enigszins warrig, en terwijl hij even het hotel uitloopt om een pijp te roken, fluistert de receptioniste: "Hij is volgens mij wel een beetje de weg kwijt hoor."

Ze weet niet dat ze het heeft over een van de belangrijkste sociologen ter wereld die nog steeds een boek per jaar schrijft. Even later is Bauman terug, met gehoorapparaat, helder en scherp. Zijn antwoorden komen eruit in gestructureerde alinea's, zonder haperingen.

Uitsluiting
Volgens Bauman is de moderniteit onlosmakelijk verbonden met uitsluiting. "Voor de moderne mens is de wereld een tuin. Wat doen mensen in een tuin? Wat ze niet hebben gezaaid, noemen ze onkruid, en dat willen ze weghebben. Dat doet de moderne mens ook."

Wat is uw definitie van modern?

"De mens is modern sinds hij, vanaf ongeveer de achttiende eeuw, het heft in eigen handen wil nemen. Hij wil niet meer leven in chaos, afhankelijk van God en natuur, hij wil de wereld in orde brengen. Modernisering is de rationele reis naar deze perfecte orde. Een voor een moeten alle problemen worden opgelost."

En daar hoort ook uitsluiting bij?

"Ja. De oude wereld moet worden vervangen. Alles wat onvoorspelbaar is, of nutteloos, of vervelend, alles wat in de weg staat van onze controle over de wereld, moet worden vernietigd. Zo werkt ook economische vooruitgang. Het oude moet worden vervangen door iets wat efficiënter is. Daardoor ontstaan er overbodige mensen. Wie niet flexibel genoeg is, blijft achter. Het waren de nazi's die deze ambitie tot in de uiterste consequentie wilden doorvoeren. De nazi's wilden voor eens en voor altijd afrekenen met alles wat chaotisch, onvoorspelbaar en niet nuttig was."

Werden zij niet gedreven door irrationele haat tegen joden?

"Het werd gedragen door rationele wetenschappers, van biologen tot juristen en planologen die zich zorgen maakten over de kwaliteit van het ras en de 'sociale hygiëne' van het volk. De vernietiging van de joden kan alleen worden begrepen in het kader van de plannen die de nazi's met Europa hadden. Het nationaal-socialisme wilden de complete etnische en geografische kaart moderniseren en perfectioneren.

De essentie van macht is dat je niet hoeft te buigen voor dat soort toevalligheden in de geschiedenis. Polen, Fransen, Slaven, Kroaten: wie op de verkeerde plek woonde, moest worden gedeporteerd, zodat ze beter van nut waren voor de economie. Of ze moesten gewoon worden uitgeroeid zodat er ruimte kwam voor wie wel van waarde was."

Volgens u waren de nazi's niet de enigen die zo voortvarend wilden moderniseren.

"Tegelijk met nazi-Duitsland deden de communisten dat ook, in de toenmalige Sovjet-Unie. Ook zij wilden de kortste weg naar perfectie, in één generatie. Geen offer was te groot om alle imperfecties uit de samenleving te rukken. Iedereen die niet bij de nieuwe orde paste, moest weg. Deze ambitie was alleen mogelijk in een totalitaire, bureaucratische staat. Die ook niet zou bestaan zonder het modernistische geloof dat alles mogelijk is, als de organisatie maar goed is."

Was dat perfectionisme er dan in vroeger tijden niet? Waren de Romeinen niet het volk van de orde?
"Een goed voorbeeld. De Romeinen kozen vanaf het allereerste begin al voor een strategie van tolerantie. Veroverde volken konden het staatsburgerschap krijgen. De Romeinen waren ook polytheïsten. Als je werd onderworpen, mocht je je eigen god houden. Die kreeg zelfs letterlijk een plek in het Pantheon in Rome.

Ik zeg niet dat er vroeger geen genocides waren. De meest wrede massamoorden hebben plaatsgevonden in tribale stammen. Maar wel ad hoc, ongepland. Er waren altijd uitbarstingen van gepassioneerde haat, zoals in pogroms. Maar passie duurt niet zo lang, die dooft uit en heeft soms mededogen met een oude vrouw of een kind. De Holocaust doofde niet uit, die duurde heel lang, en honderdduizenden mensen deden mee."

Waren er ook niet vaak uitbarstingen van willekeurig geweld?

"Wat nog het meest op die pogroms lijkt, is de Kristallnacht in 1938, waarbij duizenden synagogen en joodse bedrijven werden vernield. Maar om zes miljoen joden te vermoorden, had die Kristallnacht zeshonderd jaar moeten duren. Echte nazi's vonden de Kristallnacht veel te irrationeel. Ze wilden het probleem oplossen door middel van de rede.

De instrumentele rede, zoals Max Weber dat noemde, die niet kijkt naar het doel maar naar het meest effectieve middel. De SS-afdeling die verantwoordelijk was voor de uitroeiing van joden heette 'Administratie en Economie'. Dat was niet eens zo'n grote leugen."

Wat heeft Norbert Elias over het hoofd gezien toen hij beschreef hoe mensen in de loop van het civilisatieproces stap voor stap beschaafder zijn geworden?

"We spugen niet meer op de vloer. En het eten brengen we met een metalen ding naar onze mond. Ja, we zijn een stuk beschaafder dan voor de moderniteit. De premoderne mens liep naakt over straat als hij naar het badhuis ging. Maar we zijn onze wreedheid, meedogenloosheid, immoraliteit, enzovoorts, niet kwijt.

De nazi's en de communisten waren geen wilde beesten. Het waren progressieve mensen, bewonderd door de grootste geesten van die tijd. Dat is een grote les die we moeten leren: voor monsterlijke daden heb je geen monsters nodig. We kunnen onszelf prima beschermen tegen monsters, die stoppen we in de gevangenis of in een inrichting. Maar dat gewone, nette mensen meedoen aan zulke gruwelijkheden, dat kunnen we nooit voorkomen."

'Vloeibare' moderniteit
Vandaag de dag geloven weinig mensen nog dat we de perfecte maatschappij kunnen creëren. "We zijn modern, maar dan zonder de illusies", zegt Bauman. Sinds 2000 heeft hij een aantal boeken geschreven om deze postmoderne tijd te duiden. De term is verwarrend, vindt hij, want we zijn nog steeds hartstikke modern en we willen nog steeds ons eigen leven vormgeven.

Alleen: we weten dat de onzekerheid niet weg te poetsen is. Bij elk probleem dat we oplossen, ontstaat weer een ander probleem. Het moderne leven is constant in beweging. Het is een 'vloeibare' moderniteit, aldus Bauman. We hebben vloeibare relaties, en vloeibare angst.

Permanente angst
"Mensen worden gelijker, grenzen vallen weg. Zelfs via de politiek hebben burgers geen macht meer over processen die hun leven beïnvloeden. Ze gaan daarom zelf grenzen trekken om zich aan vast te klampen.

Doordat het individualisme heeft geleid tot een enorm wantrouwen tegenover anderen, is een reservoir van permanente angst ontstaan, schrijft Bauman. Dat uit zich steeds opnieuw weer als angst voor het vreemde en voor de vreemdeling."

Dus de uitsluiting neemt niet af, in deze vloeibare tijden?

"Integendeel, die wordt veel harder. De cruciale factor van onze economie is niet meer productie, maar consumptie. Die moet op peil blijven. Als er crisis is, roepen politici ons op te gaan winkelen! Wie niet kan consumeren is niet van nut. Niet meer tijdelijk, zoals in de moderne tijd, toen er altijd wel weer een weg was naar volledige werkgelegenheid, maar permanent. Als je arm bent, word je gezien als afval, nutteloos."

Zou die uitsluiting in de toekomst weer racistisch kunnen worden?

"Dat is moeilijk te zeggen. Sommige politici winnen stemmen door immigranten uit te sluiten. Dat wordt erger in tijden van crisis. Ook al weten we dat Europa zijn welvaart nooit op peil kan houden zonder heel veel nieuwe immigranten. Als de goedkope, informele arbeid wegvalt, zouden heel veel bedrijven failliet gaan."

Zou er weer een holocaust kunnen plaatsvinden?

"Ik heb geen profetische vaardigheden. Ik kan alleen uitleggen wat er in het verleden is gebeurd. De massamoorden van de twintigste eeuw waren erg afhankelijk van specifieke omstandigheden. Moderniteit leidt niet onherroepelijk tot een holocaust, maar het maakt het wel mogelijk. Net als de autostrada, de snelweg. Die geeft enorme mogelijkheden, maar maakt ook ernstige ongelukken mogelijk.

De Holocaust was geen terugval in premoderne barbaarsheid. Het is juist een blik op het verborgen potentieel van de moderne maatschappij. Dat potentieel dragen we voorgoed met ons mee."

Zygmunt Bauman

Zygmunt Bauman (1925) is een van de meest invloedrijke sociologen ter wereld. Tijdens de oorlog vluchtte hij met zijn Pools-joodse ouders naar Rusland. Hij kwam terug naar Warschau, als communist, om daar sociologie te studeren en te doceren.

In 1968 werd hij slachtoffer van een nieuwe golf van antisemitisme. Hij vluchtte naar Tel Aviv, waar hij aan de universiteit werkte, totdat hij zich in 1971 permanent verbond aan de Universiteit van Leeds. Hij was getrouwd met schrijfster Janina Lewinson, die in 2009 overleed, en heeft drie kinderen. De bekende Israëlische advocaat Michael Sfard is zijn kleinzoon.

Vooral sinds zijn emeritaat is hij erg productief. Hij heeft tientallen boeken geschreven over globalisering, consumentisme, moderniteit en moraal, waaronder 'De moderne tijd en de holocaust' (verschenen in. 1989) en 'Vloeibare tijden. Leven in een eeuw van onzekerheid' (verschenen in 2007).

Bauman was vrijdag in Nederland voor de Holocaust Memorial Day Lezing van het Soeterbeek Programma aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

moordenaars in beeld

Einsatzgruppen die Joden in Oekraïne en Rusland moesten uitmoorden

Van huisvader tot massamoordenaar - Archief - TROUW

2012-01-29T16:23:00.000+01:00

Van huisvader tot massamoordenaar - Archief - TROUW

Van huisvader tot massamoordenaar

CHRISTOPHER BROWNING − 28/01/12 TROUW

Wat bewoog doodgewone mannen in de Tweede Wereldoorlog om moordmachines te worden? De Amerikaanse historicus Christopher Browning ging gisteren tijdens zijn 'Nooit meer Auschwitz-lezing' in op de motieven van de daders van de Holocaust. Via het in Polen gelegerde Politie Reservebataljon 101 belandt Browning in de psychiatrische rapporten van de Rwandese genocide ¿ en vindt sleutels tot het omtoveren van gewone mensen in gretige beulen, tot op de dag van vandaag.

Zeventig jaar en een week geleden, op 20 januari 1942, bespraken zestien mannen in een villa aan de Berlijnse Wannsee tijdens de lunch hoe de totale uitroeiing van de Europese Joden aan te pakken. De 'Endlösung', waarvoor volgens voorzitter Richard Heydrich 'praktische ervaringen' waren opgedaan, was aanstaande.

Deze week ook is het 67 jaar geleden dat het Sovjetleger in Auschwitz arriveerde, waar de 'mogelijke oplossingen' voor de Endlösung hun dodelijke hoogtepunt hadden bereikt - een fabriek van de dood, geïndustrialiseerde massamoord volgens een lopendebandprincipe.

Tussen deze roemruchte data bevindt zich een minder bekende: 13 juli 1942. In de vroege ochtend van die dag stapten 500 mannen van het Reserve Politiebataljon 101 uit hun trucks aan de rand van het Poolse dorp Jozefow. Hun leider, majoor Wilhelm Trapp, sprak ze toe. De mannen waren nauwelijks voorbereid, getraind, of geïndoctrineerd voor de taak die ze wachtte. De meesten waren ongeschoolde arbeiders uit Hamburg en wat hun leeftijd (gemiddeld 39 jaar) en sociale achtergrond betreft wellicht de minst geschikte groep Duitse mannen om professionele moordenaars voor Hitler te worden.

Tranen rolden over de wangen van Trapp, zijn stem stokte: hij had zichtbaar moeite zijn emoties te bedwingen. Het bataljon stond voor een onplezierige taak waar hij zelf niet achter stond, maar het bevel kwam van hogerhand. Ze moesten de Joden van Jozefow omsingelen, de mannen die konden werken selecteren voor de werkkampen in Lublin en wie overbleef - vrouwen, kinderen, zwakkeren, ouderen - doodschieten in de bossen.

Trapp besloot zijn toespraak met een buitengewoon aanbod: als iemand zich niet tegen deze taak opgewassen voelde, mocht hij eruit stappen. Ongeveer een dozijn mannen meldde zich, na enige aarzeling. In de loop van de dag maakten nog enkele politiemannen gebruik van deze mogelijkheid.

Het schieten duurde de hele dag. Bij het vallen van de avond waren 1500 Joden doodgeschoten. Ze waren gedwongen in het bos met het gezicht naar beneden op de grond te gaan liggen voordat ze van dichtbij in het achterhoofd werden geschoten. De uniformen van de mannen waren doordrenkt met het bloed en besmeurd met de hersenen en schedelfragmenten van hun slachtoffers. Als we hun na-oorlogse getuigenissen moeten geloven waren ze verbitterd en geschokt door wat ze hadden moeten doen, en boos.

Deze moordpartij was slechts het begin. In de zestien maanden die volgden namen de mannen deel aan het doodschieten van 38.000 Joden, 45.000 werden op treinen naar Treblinka gezet. Alle mannen van het bataljon raakten van deze eerste moordpartij weliswaar van slag, maar in de loop van de tijd raakten ze simpelweg gewend aan hun taak; sommigen kregen er zelfs plezier in.

Ik heb dit bataljon eerder in drie groepen verdeeld: een opvallende minderheid van enthousiaste moordenaars, dan een minderheid die zich niet vrijwillig opgaf voor het schieten, maar aan alles meedeed wat het bataljon werd opgedragen, en ten derde: een minderheid van mannen die het aanbod van de majoor aannamen en niet schoten, ik schat zo'n tien tot twintig procent van de groep.

Politie Reservebataljon 101 was geen typisch nazi-moordcommando, maar het voorbeeld helpt om de Grote Vraag te beantwoorden die boven elke discussie over de Holocaust zweeft: 'waarom moordden zij?'

Het zijn twee vragen in één: naar de motieven van de individuele moordenaars - een vraag die evenveel antwoorden toelaat als er daders zijn. En de vraag naar algemene verklaringen over menselijk gedrag dat ons iets zou kunnen laten begrijpen van daden die voor ons totaal buitenaards en onbegrijpelijk zijn.

Een probleem dat een eenvoudig antwoord in de weg staat is dat er zoveel verschillende soorten daders waren.

Ik deel ze in vier categorieën in. Allereerst de ideologen, de hardcore-nazi's, activisten die leiderschap wilden, hun ideologie wilden realiseren en die de straat opgingen om dit moorddadige beleid in de praktijk te brengen. Een voorbeeld was de groep vertrouwelingen rond Heydrich. Dan waren er de schijnbaar a-politieke professionals en experts: generaals, industriëlen, artsen en wetenschappers met dezelfde doelen als het nazi-regime. De afgelopen jaren is deze categorie verbreed naar accountants, ingenieurs, architecten, theologen, ja zelfs historici. Dan waren er de functionarissen in lagere overheidsdienst. Banale bureaucraten, achter wier imago Adolf Eichmann zijn eigen aandeel probeerde te verhullen; een tactiek die goed genoeg werkte om Hannah Arendt te misleiden. Er zijn talloze voorbeelden, van spoorwegambtenaren die de treinreizen zonder retour planden. Plaatselijke functionarissen die deportaties begeleidden om sleutels van appartementen in te zamelen, die vervolgens via het Duitse Rode Kruis aan behoeftige Duitsers werden uitgedeeld. Zij keken vooral hoe goed ze hun werk deden en letten niet op de fysieke en morele consequenties ervan.

En dan waren er de 'doodgewone mannen', de willekeurig samengestelde Wehrmacht, de reserve ordepolitie: een doorsnede van de Duitse samenleving, mensen die eigenhandig andere mensen om het leven bleken te kunnen brengen als ze zich in een bepaalde situatie bevonden, en die zo overweldigende aantallen burgers, inclusief ouderen, vrouwen en kinderen bleken te kunnen vermoorden.

Dit zijn de gebruikelijke categorieën, al weten we, door steeds verdergaand onderzoek, dat deze elkaar overlappen. Ook landschapsarchitecten en stedebouwkundigen in Polen zagen de schoonheid van het planten van bomen, het slopen van achterbuurten en het doden van Joden. En ook de bureaucraten in de lagere regionen voerden niet alleen de voorgeschreven routine uit, maar namen ook zelf initiatief om problemen op te lossen, om 'naar de Führer toe' te werken.

Ik concentreer me hier op de laatste categorie, de 'doodgewone mensen' die zich als moordenaars ontpopten. Er duiken op zijn minst vier soorten verklaringen voor hun daden op:

1: Dwang. Achteraf beweerden de beschuldigden bijna zonder uitzondering dat ze gedwongen waren om te moorden. Een makkelijke verdediging, waarmee ze de morele en juridische verantwoordelijkheid naar anderen afschoven. Ze moesten bevelen opvolgen, ze waren slechts de instrumenten van anderen. Het grote probleem met deze verklaring was empirisch: hun advocaten hebben gedurende tientallen jaren geen enkel document kunnen vinden waaruit zou blijken dat iemand die weigerde om ongewapende burgers te vermoorden daarvan verschrikkelijke consequenties heeft ondervonden.

De term hiervoor werd 'veronderstelde intimidatie': zij geloofden oprecht dat ze onder druk stonden, ook als dit niet het geval was. Maar aangezien ze onder een repressieve dictatuur leefden, durfden ze de gevolgen ervan niet uit te testen.

Daarom is het voorbeeld van het Reserve Politiebataljon 101 cruciaal, omdat in dit geval deze 'vermeende intimidatie' overduidelijk niet aan de orde was.

2: De 'autoritaire persoonlijkheid' (door onder anderen Adorno in de jaren vijftig gemunt om 'het potentieel fascistische individu' te beschrijven, red.). In deze optiek waren de meeste daders geen sadisten, in de rechtszaal leken ze vrij normaal en onschuldig. Hier dook het begrip op van de autoritaire persoonlijkheid: 'sluimerende trekken' die pas naar boven kwamen door een proces van selectie en zelfselectie onder de condities van een totalitair regime. Ook deze uitleg bood een uitweg om zich van het moorddadige gedrag van de nazi's te distantiëren. De meeste daders waren tot moorden gekomen doordat ze lid waren van bepaalde groepen en eenheden en niet omdat ze een specifiek individueel pad aflegden.

3. De culturele verklaring. Ook deze uitleg bood een uitweg door het scheppen van afstand: als de individuele daders geen psychische afwijkingen hadden, dan moest de complete cultuur wel abnormaal en afschuwelijk zijn. De eerste variant van Duitse culturele abnormaliteit legde de nadruk op het militarisme, op het autoritaire en niet liberale karakter van eerst Pruisen en na 1871 het Duitse rijk. In deze visie had Duitsland een Sonderweg ('speciale route') afgelegd. Die verklaarde het mislukken van de republiek van Weimar als democratisch experiment, de opkomst van de Hitlerdictatuur en het gehoorzame gedrag van de Duitse daders tijdens de Holocaust.

Een tweede variant, zoals omschreven door de historicus Daniel Goldhagen ('Hitlers gewillige beulen', 1996), benadrukte een uniek, op uitroeiing gericht antisemitisme, dat de gewone Duitser eeuwenlang cultureel was ingeprent. Daardoor was Duitsland 'zwanger van genocide', 'gewone Duitsers' wachtten ongeduldig op een regime dat ze zou 'loslaten' om de uitroeiing van de Joden, waar ze zo lang naar hadden verlangd, uit te kunnen voeren.

4. Er is een andere benadering die het perspectief verschuift van het individu naar de groep. Hier ligt de nadruk op universele kenmerken van menselijk gedrag, in plaats van op specifieke culturele kenmerken. Het gedrag van Holocaust-daders wordt gezien als een product van groepsdynamiek en sociale interactie in plaats van als een culturele of individuele afwijking. Het richt zich op inzichten uit de sociale psychologie, niet op de psychologie of de cultuurgeschiedenis.

Ik noem hier drie experimenten die bepalend zijn geweest voor deze categorie. Zo is er het conformiteits-experiment uit de jaren vijftig van Solomon Asch. Hier wordt een proefpersoon omringd door een (geïnstrueerde) groep, die unaniem een verkeerde waarneming als goed aanmerkt. De proefpersoon blijkt vaak geneigd hier in mee te gaan, in plaats van de confrontatie aan te gaan. Het tweede is het experiment van Stanley Milgrim, dat ging over 'gehoorzaamheid aan autoriteit': proefpersonen werd gevraagd stroomstoten toe te dienen aan andere personen. Tweederde van hen bleek bereid extreme pijn aan anderen toe te brengen, een minderheid probeerde, als er geen toezicht was, juist minder erge stroomstoten toe te dienen. Gehoorzaamheid aan autoriteiten blijkt een krachtige factor voor sociaal gedrag.

Het 'Stanford Prison Experiment' van Philip Zimbardo was erg relevant voor mijn onderzoek naar het Reserve Politiebataljon 101. Zimbardo verdeelde een groep vrijwilligers - uitgebreid getest als zijnde 'normaal' - in 'gevangenen' en 'cipiers' en plaatste ze in een gesimuleerde gevangenis. Het experiment moest vroegtijdig worden stopgezet omdat de cipiers in een razend tempo vernederende en onmenselijke manieren bedachten om de gevangen onder de duim te houden. Een derde van de bewakers ontpopte zich enthousiast als uitvoerders met een vindingrijke wreedheid, een derde was 'hard maar rechtvaardig', en minder dan twintig procent probeerde juist goed te zijn voor de gevangenen.

Deze belangrijke inzichten uit de sociale psychologie zijn pas vanaf de jaren negentig door Holocaust-historici opgepakt.

In hun boek 'Crimes of Obedience' (dat zich richt op Amerikaanse soldaten in Vietnam) onderzochten Herbert Kelman en Lee Hamilton de reacties op misdadige bevelen: die van de 'ware gelovigen' die niet alleen orders opvolgen maar ook de ideologie erachter volledig omarmen, de 'aanpassers': die uit plichtsgevoel gehoorzamen, maar dit nooit vrijwillig zouden doen. Een derde groep voert deze handelingen alleen uit als ze onder toezicht staat, en anders niet.

En dan is er nog het begrip van de 'cognitieve dissonantie' dat sociale psychologen ontwikkelden om te verklaren wat er gebeurt als mensen handelen tegen hun eigen moraal in.

Zo'n conflict tussen daden en opvattingen veroorzaakt stress, en mensen proberen die stress te verlichten door hun opvattingen te veranderen als ze hun handelingen niet kunnen veranderen.

Deze twee inzichten helpen te verklaren hoe het tot genocide kan komen. In de loop van de tijd kunnen mensen die in eerste instantie alleen orders opvolgen veranderen in 'ware gelovigen' die de ideologie erachter omarmen, zich de zaak eigen maken en daarbij ook in toenemende mate ijverig en wreed worden.

Er is ook kritiek geweest op het toepassen van deze sociaal-psychologische inzichten in het onderzoek naar de daders van de Holocaust. De genoemde experimenten zouden niet meer aan de huidige eisen voldoen. Veel critici ook vinden de verklaringen uit de sociaal-psychologische hoek moreel gezien dubieus, omdat ze de individuele daders een excuus zouden verschaffen en van hun verantwoordelijkheid ontheffen. Naar mijn idee is het naast elkaar leggen van verklaringen voor groepsgedrag en de oordelen over individuele verantwoordelijkheid het vergelijken van appels en peren. Dat er in elk moordcommando mannen waren die níet moordden toont naar mijn idee aan dat elk individu in staat was een moreel verantwoordelijk besluit te nemen, ook als sociaal psychologische inzichten voorspellen dat de meesten juist níet de beslissing nemen die we het liefst zouden zien.

Een derde punt van kritiek richt zich op het conformisme: als de meerderheid van de daders aanvankelijk geen 'ware gelovigen' was, en conformisme een belangrijke factor, dan zouden deze daders druk moeten uitoefenen om tegen de executiebevelen in te gaan. Maar onderzoek naar criminele bendes heeft het begrip 'pluralistische onwetendheid' opgeleverd: hoewel de meeste bendeleden niets crimineels willen doen voelen ze zich gedwongen om mee te doen, allemaal vanuit de misvatting dat anderen deze bendetradities in stand willen houden. Het gedrag van de bende als groep was niet de optelsom van de opvattingen van de individuele leden, zij conformeerden zich aan een veronderstelde consensus door 'pluralistische onwetendheid'.

Een ander punt van kritiek is dat de sociaal-psychologische benadering ideologie en cultuur negeert. Achteraf zie ik dat ik bij het schrijven van 'Doodgewone mannen' een fout gemaakt heb: in het voorlaatste hoofdstuk besprak ik de Duitse opvattingen over Polen en Joden, in het slothoofdstuk plaatste ik de omstandigheden in een sociaal-psychologische context - alsof dit twee verschillende benaderingen waren.

Ten slotte beweren sommige critici dat de sociaal-psychologische aanpak tot de verkeerde vraag heeft geleid, door te willen verklaren hoe de daders over hun morele bezwaren heen kwamen. De echte vraag zou moeten zijn hoe en waarom de daders hun eigen handelen als moreel correct, als goed en noodzakelijk gingen zien, zonder schuldgevoel achteraf. Zelfs de historici die opvattingen van Goldhagen van de hand wezen, argumenteerden dat Duitsland, nadat het zich in 1933 een 'nazi-moraliteit' verschafte, de normen verschoof, Joden buiten de gemeenschap van menselijke verplichtingen sloot en daardoor geen gewetenscrisis hoefde door te maken over het vermoorden van Joden.

Deze opvatting wordt volgens mij weerlegd door empirisch bewijs: de meeste mannen ervoeren wel degelijk innerlijke strijd, verdriet en groot ongemak tijdens hun eerste moorddadige handelingen, die waren zelfs tramautisch. Het accepteren van een 'nazi-moraal' betekende dus niet dat de andere waarden en opvattingen compleet verduisterd raakten. Ik zou zeggen dat de meeste Duitsers in een staat van ontkenning door het Derde Rijk heenleefden, in plaats van dat ze een keuze maakten tussen trouw zijn aan het nazi-regime en traditionele morele opvattingen. De meesten weigerden een scherpe keuze te maken, zoals Dietrich Bonhoeffer zei, tussen de overwinning van Duitsland en het nationaal-socialisme of het verlies van Duitsland en de overwinning van de Europese christelijke beschaving. Ze dachten dat ze beide konden bereiken.

De mannen van het moordcommando RPB 101 moesten wel een scherpe en onontkoombare keuze maken. Toen ik 'Doodgewone mannen' schreef was de kritiek dat ik ontlastende verklaringen accepteerde voor het gedrag van de mannen, die tot verdraaide conclusies leidden. Laten we twee verschillende vooronderstellingen onderzoeken.

1. Geloofde de meerderheid van de daders in een 'Nazi-moraal' over de juistheid en noodzaak van het moorden, of was er een breder spectrum aan houdingen en gedrag?

2. Deden de moordenaars vanaf het begin wat ze deden zonder strijd of beletsel, of veranderden en verhardden ze significant door hun ervaringen?

Ik gebruik hiervoor het voorbeeld van een reservist, een oud-zakenman van veertig uit Bremen die zijn diensttijd als fotograaf voor het Reserve Politiebataljon vervulde. Hij schreef zijn vrouw een serie brieven die gelukkig bewaard zijn gebleven. Aanvankelijk raakte hij niet onder de indruk van de 'criminele bevelen' die aan de vooravond van operatie Barbarossa over het bataljon werden uitgestrooid. Hij snapte ze ook niet, en schreef sarcastisch: "De majoor zegt dat we elke verdachte meteen moeten doodschieten. Nou, ik word er onzeker van." Over de officieren sneerde hij: "De heren beelden zich in dat ze erg belangrijk en mannelijk zijn."

In juli veranderde de correspondentie van toon. Hij schreef over zijn twee Joodse bedienden. "Over Joden kun je vrijelijk beschikken. Iedereen kan er zo een van de straat plukken." Die Joden hadden niet de beschikking over voedsel. "Hoe ze in leven blijven, ik heb geen idee. We geven ze ons brood en wat extra's. Zo moeilijk kan het niet wezen."

Een maand later noteert hij: "Alle Joden zijn hier doodgeschoten. Dergelijke acties komen er overal aan. Gisternacht zijn 150 Joden uit de buurt doodgeschoten, mannen, vrouwen, kinderen, allemaal gedood. De Joden worden totaal uitgeroeid." Hij raadde zijn vrouw aan er niet over na te denken ('zo gaat dat') en er hun oudste dochter 'nog niks over te vertellen'. Let op zijn schrijfstijl: hij gebruikt de passieve vorm ('worden uitgeroeid') die je ná de oorlog overal aantreft, maar ook hier al, tijdens de oorlog; hij laat de identificatie met de handelende personen achterwege. Van enige vorm van borstklopperij is geen sprake, maar er valt ook geen greintje schaamte te bespeuren.

Maar de stemming van de briefschrijver sloeg in de volgende weken snel om. Aan het eind van de zomer bestempelde hij de Russen als 'beesten', 'honden', 'afval' dat weg moest. Hij miste een executie - "ik hoorde dat het leuk was". Hij beklaagde zich over de Sovjets met hun politiek van de verschroeide aarde, waardoor er niets te plunderen (en naar huis te sturen) overbleef. Hun krijgsgevangen gingen dood van de honger. "In een deterneringskamp zie je de akeligste taferelen. Die mensen zouden beter dood kunnen zijn." Toen zijn eigen eenheid verliezen leed, schreef hij dat zijn kameraden kwaad werden en "het liefst alle Russen overhoop zouden schieten".

De man die kort tevoren nog aan zijn vrouw had gevraagd alles voor hun dochter te verzwijgen, filmde een executie. "In de toekomst wordt mijn film een document met het grootste belang voor onze kinderen."

Deze brieven weerspiegelen een adembenemend snelle verdierlijking. De Bremer reservist begon zijn diensttijd niet als een boosaardige dader, maar hij veranderde door de 'uitroeiingsoorlog' tegen de Sovjet-Unie in hoog tempo in een 'ideologische krijger' voor de Nazizaak.

Ten slotte. Valt het inzicht in de daders van de Holocaust te verdiepen door wat we weten van andere genocideplegers? We weten veel meer van Holocaustdaders dan van hen die genocide hebben gepleegd op de Armeniërs, of van de massamoordenaars van Stalin en Mao, of van de Cambodjaanse 'zelf-uitroeiing' onder Pol Pot. Maar uit de ervaringen uit Rwanda kunnen we wel wat leren. Daarvoor is het werk van Athanase Hagengimana bruikbaar, een Rwandese psychiater die in 2002 en 2003 met mij in het Holocaust Memorial Museum onderzoek deed. Hij was half Tutsi, half Hutu; één van zijn zussen is vermoord omdat ze Tutsi was, een andere werd gearresteerd als Hutu-genocidepleegster. Aanvankelijk werkte Hagengimana met slachtoffers van de genocide, later behandelde en bestudeerde hij de moordenaars.

Ten eerste keek hij naar de mate van betrokkenheid, gebaseerd op zelfevaluatie. Dat zegt niet alles - maar met de mensen die zichzelf vrijwillig beschuldigden, had Hagengimana wel een harde kern van daders te pakken.

Zijn tweede instrument probeerde de motivatie van daders te meten. Hij testte een veelheid van factoren, maar slechts twee bleken voor de motivatie significant; ze hadden een dramatische uitwerking.

De eerste factor die eruit sprong, was de ontmenselijking van slachtoffers, het vermogen om een wereld te creëren waarin de vermoorde slachtoffers geen deel uitmaken van menselijke verplichtingen jegens elkaar, maar van alle waarde ontdaan zijn. De tweede bepalende factor was conformering: de zelfverklaarde daders maten hun gevoel van eigenwaarde af aan de normen van de groep en van het genocidale Hutu-bewind.

Ik zie in de grote overeenkomst tussen nazi- en Rwandese daders een bevestiging van het belang dat we moeten toekennen aan universele factoren in de menselijke natuur die kunnen voorkomen dat mensen hun vermogen tot het plegen van massamoord gaan uitleven.

In Rwanda én in het Derde Rijk ontnamen ideologische factoren de slachtoffers hun waardigheid. De ideologie verbande hen uit de gemeenschap van menselijke verplichtingen. Daarnaast speelden omstandigheden die daders status en gevoel van eigenwaarde bezorgden, een wezenlijke, beslissende rol. Van deze inzichten uit de sociale psychologie en van die bepalende situatie kun je niet zeggen dat ze de misdaden alleen maar hebben gestimuleerd, of mogelijk hebben gemaakt. Deze factoren verdienen onze voortdurende aandacht als we een antwoord zoeken op de vraag: 'Waarom moordden ze?'

Helaas bevestigt dit de akelige slotsom dat regeringen die uitzijn op massamoord er altijd weer in zullen slagen om 'gewone mensen' om te toveren in 'willige beulen'.

Christopher Browning

Browning versus Goldhagen over de 'Duitse' Holocaust
Historicus Christopher Browning (1941) is hoogleraar in North Carolina (VS). In zijn invloedrijke studie 'Doodgewone mannen. Een vergeten hoofdstuk uit de jodenvervolging' (1992) beschrijft hij hoe een groep gewone Duitsers van middelbare leeftijd mee ging draaien in Hitlers vernietigingsmachinerie.

Volgens de omstreden Harvard-politicoloog Daniel Goldhagen ('Hitlers willige beulen', 1996) was dat typisch voor Duitsers: ze waren dankzij eeuwen antisemitisme doordesemd van Jodenhaat. Browning stelt dat de 'doodgewone mannen' helemaal geen sadisten, fascisten of antisemieten waren, maar door algemenere factoren tot hun daden werden gebracht, zoals sociale en psychologische druk. Browning beschouwt de Holocaust dus niet als een uitsluitend Duits fenomeen.

Dit artikel is een bewerking van de Nooit meer Auschwitzlezing 'Revisiting the Holocaust Perpetrators. Why Did They Kill?' die Browning gisteren in Amsterdam heeft gehouden.

Advocaten hebben geen enkel document kunnen vinden waaruit zou blijken dat iemand die weigerde om ongewapende burgers te vermoorden daarvan verschrikkelijke consequenties heeft ondervonden.

Bauman over genocide in Wereld Ooorlog 2 (A)

2012-01-29T16:11:00.000+01:00

Genocide als creatieve vernietiging
NRC 29 januari 2012 pagina 10 - 11

De demonen die rondspookten in de twintigste eeuw, kwamen voort uit de vastberaden pogingen om de taak te voltooien waarop de moderne tijd zich van begin af aan had gericht: om een transparant en beheersbaar patroon in de chaos te brengen. Om orde te scheppen in de wereld van de mens, die tot dan toe ergerlijk ondoorzichtig en weerbarstig, verbluffend onvoorspelbaar en onuitstaanbaar recalcitrant was geweest: een volstrekte en onbetwiste orde.
Zo’n orde betekende de afwezigheid van alles wat overbodig was – door zijn nutteloosheid dan wel onwenselijkheid; van alles wat ongeluk teweegbracht of anderszins verwarrend en onprettig was – oftewel alles dat de onderwerping van de mensheid aan een volledige en ongehinderde controle in de weg stond. Uiteindelijk betekende dit dat het toegestane verplicht werd en dat de rest werd uitgebannen.
De overtuiging dat zo’n kunststuk uitvoerbaar, haalbaar, denkbaar is en binnen het menselijk bereik ligt, én de onweerstaanbare drang om naar die overtuiging te handelen, waren en zijn nog altijd het bepalende kenmerk van de moderniteit die aan het begin van de twintigste eeuw haar hoogtepunt bereikte. De moderne tijd was een reis naar de perfectie, naar een toestand waarin de pogingen om de wereld te verbeteren knarsend tot stilstand zouden komen, omdat elke verdere ingreep in de vorm van de mensenwereld haar alleen maar slechter kon maken.
Om dezelfde redenen was de moderne tijd ook een tijd van vernietiging. De poging perfectie te bereiken vroeg om het uitroeien, wegvagen en verwijderen van talloze mensen die vermoedelijk niet in de volmaakte orde der dingen zouden passen. Vernietiging was de kern van de schepping: de vernietiging van onvolkomenheden was de voorwaarde – voldoende en noodzakelijk – om de weg naar de perfectie te bereiden.
De pogingen om die droom te verwezenlijken waren te talrijk om hier op te sommen. Twee ervan onderscheiden zich echter van de rest door hun ongekende ambitieniveau en griezelige vastberadenheid. Beide verdienen gerekend te worden tot de meest volledige en verbijsterende versies van de ‘ultieme droom’: aan de norm die zij hebben gesteld worden alle andere pogingen – werkelijk of vermeend, uitgevoerd, beoogd of vermoed – afgemeten.
Hun nuchtere en compromisloze grondigheid zit in ons collectieve geheugen als het schoolvoorbeeld van alle latere vergelijkbare gevallen – hoe bot of verkapt en hoe vastbesloten of halfhartig ook. De twee pogingen in kwestie zijn natuurlijk die van de nazi’s en de communisten om voor eens en altijd en in één klap elk wanordelijk, ondoorzichtig, willekeurig en weerspannig element of aspect van de condition humaine uit te roeien.
Na grondige studie van de archieven van het nazibewind, houden Götz Aly en Susanne Heim het erop dat in de nazipolitiek het ‘moderniseringsbeleid’ en het ‘vernietigingsbeleid’ nauw verbonden waren. De nazileiding was vastbesloten om Europa na de militaire verovering ‘zo spoedig mogelijk nieuwe politieke, economische en sociale structuren’ op te leggen.
Een dergelijk voornemen betekende natuurlijk dat er geen rekening werd gehouden met historische ongelukken als de geografische ligging van etnische gemeenschappen en de daaruit voortvloeiende verdeling van natuurlijke hulpbronnen en arbeidskrachten. De essentie van macht is tenslotte het vermogen aan zulke spelingen van het lot voorbij te gaan. In een wereld die op bestelling en rationeel, volgens vooropgezette plannen wordt gebouwd, is geen ruimte voor tal van de restanten uit een toevallig verleden die ongeschikt of ronduit schadelijk zijn voor de nieuw vastgestelde orde der dingen.
Sommige bevolkingen moesten naar andere oorden worden gedeporteerd, waar hun mogelijkheden beter en voor andere doelen konden worden benut. Sommige andere waren ongeschikt voor alle denkbare winstgevende doeleinden en moesten daarom worden uitgezet of uitgeroeid, om plaats te maken voor de vestiging van personen die waarvoller waren.
SS-commandanten, overheidsdienaars, geleerden, technici en bestuurders waren allemaal verbijsterd over de grandeur van de pas veroverde en nog te veroveren gebieden, de schijnbare oneindigheid van hun potentiële vooruitzichten en de enorme omvang van de taken die een juiste benutting met zich meebracht.
Zoals de antropologen, artsen en biologen op ‘de genezing van het nationale lichaam’ wetenschappelijke criteria toepasten als raciale zuiverheid, gezondheid en dapperheid, maar ook isolatie en verwijdering van defecte (unwerte) personen en categorieën, zo voelden de economen, landbouwkundigen en planologen zich verplicht in de veroverde gebieden ‘de sociale structuur te zuiveren’.
Als een gebaar van een schilder die een vlek wegveegt waardoor de harmonie van een compositie werd verstoord, zo omschreef de Joods-Amerikaanse schrijfster Cynthia Ozick de holocaust. In het geval van de holocaust bestond die ‘vlek’ toevallig uit mannen, vrouwen en kinderen die niet in een bepaald beeld van de volmaakte wereld pasten. Maar elk soort volmaakte compositie zondert een aantal voorwerpen of wezens af die ongeschikt zijn om erin op te nemen.
Op de vraag hoe hij de perfecte beelden maakte die zijn handelsmerk waren, antwoordde Michelangelo naar verluidt dat zijn werkwijze de eenvoud zelve was: hij nam een blok marmer en hakte alle overbodige stukjes weg. De massaslachtingen van de twintigste eeuw waren oefeningen in ‘creatieve vernietiging’, beschouwd als onontbeerlijk voor de sociale hygiëne. Een chirurgische ingreep die nodig was voor de verbetering of het behoud van het leven of het voortbestaan van een land of kerk.
Min of meer tegelijkertijd (op de drempel van de Europese moderniteit) kwam een verwante gedachte op bij de mensen die vroom, met een mengeling van eerbied en jaloezie, naar de andere kant van de poreuze grens keken. Ze waren vol ontzag door wat zij zagen: het communistische idee waarmee op de renbaan naar de perfectie de moderne beschaving werd achtervolgd, ingehaald en achtergelaten.
Het vernederende besef in die wedloop te zijn gepasseerd spoorde aan tot urgentie, dreef tot haast en nodigde uit tot een versnelde strategie. Het bracht de noodzaak met zich mee om in de levensduur van één generatie samen te persen waar aan de andere kant van de drempel generaties lang over was gedaan.
En die uitverkoren generatie moest natuurlijk een enorme prijs aan pijn betalen om de pijnloze wereld in te luiden. Geen offer werd als excessief beschouwd als het werd afgezet tegen de bekoringen en de nobele aard van het einddoel. En geen enkel onderdeel van de bestaande werkelijkheid kon onschendbaarheid of vrije doortocht eisen op grond van zijn verdiensten uit het verleden, laat staan op grond van louter zijn aanwezigheid in de wereld. Het toegangsbewijs tot de wereld van de perfectie moest opnieuw worden verdiend. En natuurlijk had niet iedereen het recht om voor een kaartje in de rij te gaan staan: net als elk ander model voor een brave new world zou ook het communistische model niet compleet zijn geweest zonder een lijst afgekeurden aan wie de toegang werd geweigerd.
Anders dan het nazimodel wapperde de communistische variant met zijn universalistische geloofsbrieven en hield de wereld voor dat het doel de bouw van een huis voor de hele mensheid was. Des te belangrijker om voordat die bouw serieus begon, de mensheid te ontdoen van haar onzuiverheden, te weten al die onwelkome, ongenode en onbevoegde personen op de bouwplaats.
Het recept om de communistische volkenmoord te legitimeren verschilde van de rechtvaardigingen voor de slachtpartijen van de nazi’s, maar achter die verschillen in argumentatie school een gemeenschappelijk uitgangspunt. De communisten en de nazi’s vonden beiden dat het recht op leven niet universeel was, want sommige mensen verdienen het te leven en sommige anderen niet, en het verschil tussen hen werd bepaald door hun geschiktheid of ongeschiktheid voor de nieuwe en verbeterde orde.
Toch zou de toepassing van dit uitgangspunt ondenkbaar zijn geweest als dit moderne, al te moderne geloof niet geestdriftig zou zijn omarmd en tot zijn logische conclusies zou zijn gebracht door de beide varianten van het twintigste-eeuwse totalitarisme. Het geloof, zoals Hannah Arendt het verwoordde, in de menselijke almacht: de vaste overtuiging dat met het juiste soort organisatie alles te bereiken was.
Hoe komt het dat de zelfbenoemde, zelfverklaarde en zelfgeroemde rechters die zichzelf de bevoegdheid gaven om te oordelen over de menselijke onwaardigheid tot leven, niet al vroeg werden gestuit, zodra ze hun voornemens openbaar maakten, of later, toen ze in het felle licht de ladder van de macht beklommen? Een van de voornaamste redenen was de meestal stilzwijgende, maar al te vaak toch ook luidruchtige bewondering voor hun doelstellingen en praktijken, van veel grote en zeer gerespecteerde geesten van die tijd. Daardoor was er een opvallende weerklank tussen de speurtocht naar de volmaakte, totale en ultieme orde en het ‘progressieve denken’ uit die tijd.
De moderne geest riep in al zijn versies op tot oorlog tegen de wanorde van de condition humaine. Hij droomde van de ultieme zuiverheid en transparantie van de maatschappelijke orde. Hij stelde het idee van de perfectie zelfs gelijk aan de homogeniteit van het bestel en de verwijdering van elke verontreiniging.
Hij zou niet vrijwillig wijken voor de uiterste consequentie van zo’n ideaal: de noodzaak een mensenras dat hij ondraaglijk irritant vond ernstig terug te dringen (of beter nog: voorgoed een halt toe te roepen) en ieder die ervan werd beschuldigd zo’n ras in stand te houden voor terechtstelling aan te merken. Voor de moderne geest was de verwijdering van minder- of onwaardige elementen een scheppingsdaad en niet alleen de belangrijkste methode om orde te brengen, maar ook om af te rekenen met de chaos en de willekeur, de twee duivels verenigd in een uitputtingsslag tegen de goddelijke orde.
De visionaire nazi’s en communisten waren geen primitieve wilden die de moderne beschaving had verzuimd te beschaven, maar een voorhoede van het moderne leger die doordrong tot gebieden waarvoor andere eenheden van dat leger te voorzichtig, te scrupuleus, te laf of te slecht bewapend waren, of gewoon moed tekortkwamen voor hun hang naar avontuur.
Tussen 1960 en 1992 zien we heel wat voorbeelden van genocide en aanverwante gruweldaden, zoals Helen Fein uiteenzet in haar omvangrijke studie naar moderne genocides. Ze wijst ons op de massale vernietiging van de Iraakse Koerden, van stammen in Zuid-Soedan, Tutsi’s in Rwanda, Hutu’s in Burundi, Chinezen in Indonesië, hindoes en Bengalen in Oost-Pakistan, Aché-indianen in Peru en tal van etnische groeperingen in Oeganda.
Sommigen van ons kennen deze incidenten, anderen hebben er nog nooit van gehoord. Maar weinigen onder ons hebben geprobeerd ze te voorkomen. Die misdaden waren ‘onze zaak niet’, ze werden ver bij ons vandaan gepleegd en richtten zich op categorieën waartoe geen van ‘ons’ behoorde. Maar dat ze ‘onze zaak niet’ waren, was maar tot op zekere hoogte zo. Uit zorg voor ons gerief en welzijn, gedreven door de nobele behoefte om onze fabrieken en banen te redden, leverden onze overheden steeds weer de wapens, munitie en gifgassen waardoor de moordenaars hun werk konden voortzetten.
Bij elke genocide, net als bij elke groepsgewijze discriminatie of vervolging, worden de slachtoffers gestraft om wie ze zijn. En omdat ze zijn wie ze zijn, worden ze niet verdacht van iets wat ze hébben gedaan, maar wat ze zouden kúnnen doen. Worden ze eenmaal verdacht, dan zal ook het lichtste vergrijp gretig geregistreerd worden, terwijl ook de prijzenswaardigste daden hun geen genade, laat staan vrijspraak zal brengen. Alleen hun beulen en vervolgers en niemand anders (en zeker niet zij zelf), bepalen wie moet worden weggerukt en afgevoerd, vermoord of zieltogend achtergelaten.
Voordat de daders van genocide de macht over het leven en de dood van hun toekomstige slachtoffers krijgen, moeten ze de macht over hun definitie verwerven. Die macht bestaat erin om bij voorbaat elke betekenis te ontzeggen aan dat wat de mensen doen of laten die zijn bestempeld tot een groep die het leven onwaardig is. Genocide begint bij de bepaling van een groep die het leven onwaardig is en verloopt als ‘groepsgewijze moord’. De enige schuld van de groep die tot vernietiging wordt bestemd, is dat ze is aangeklaagd. En haar aanklagers spelen ook voor rechter.

Inleiding in het denken van Zygmunt Bauman | College door Marc De Kesel

2012-01-25T18:28:00.001+01:00

Your Favorite Deep, Elegant, or Beautiful Explanation

2012-01-25T13:37:00.001+01:00

Your Favorite Deep, Elegant, or Beautiful Explanation:
The annual Edge Question Center has now gone live. This year’s question: “What is your favorite deep, elegant, or beautiful explanation?” Find the answers here.

I was invited to contribute, but wasn’t feeling very imaginative, so I moved quickly and picked one of the most obvious elegant explanations of all time: Einstein’s explanation for the universality of gravitation in terms of the curvature of spacetime. Steve Giddings and Roger Highfield had the same idea, although Steve rightly points out that Einstein won’t really end up having the final word on spacetime. Lenny Susskind picks Boltzmann’s explanation of why entropy increases as his favorite explanation, and mentions the puzzle of why entropy was lower in the past as his favorite unsolved problem — couldn’t have said it better myself. For those of you how prefer a little provocation, Martin Rees picks the anthropic principle.

But as usual, the most interesting responses to me are those from far outside physics. What’s your favorite?

Full text of my entry below the fold.

Einstein Explains Why Gravity Is Universal

The ancient Greeks believed that heavier objects fall faster than lighter ones. They had good reason to do so; a heavy stone falls quickly, while a light piece of paper flutters gently to the ground. But a thought experiment by Galileo pointed out a flaw. Imagine taking the piece of paper and tying it to the stone. Together, the new system is heavier than either of its components, and should fall faster. But in reality, the piece of paper slows down the descent of the stone.

Galileo argued that the rate at which objects fall would actually be a universal quantity, independent of their mass or their composition, if it weren’t for the interference of air resistance. Apollo 15 astronaut Dave Scott once illustrated this point by dropping a feather and a hammer while standing in vacuum on the surface of the Moon; as Galileo predicted, they fell at the same rate.

Subsequently, many scientists wondered why this should be the case. In contrast to gravity, particles in an electric field can respond very differently; positive charges are pushed one way, negative charges the other, and neutral particles not at all. But gravity is universal; everything responds to it in the same way.

Thinking about this problem led Albert Einstein to what he called “the happiest thought of my life.” Imagine an astronaut in a spaceship with no windows, and no other way to peer at the outside world. If the ship were far away from any stars or planets, everything inside would be in free fall, there would be no gravitational field to push them around. But put the ship in orbit around a massive object, where gravity is considerable. Everything inside will still be in free fall: because all objects are affected by gravity in the same way, no one object is pushed toward or away from any other one. Sticking just to what is observed inside the spaceship, there’s no way we could detect the existence of gravity.

Einstein, in his genius, realized the profound implication of this situation: if gravity affects everything equally, it’s not right to think of gravity as a “force” at all. Rather, gravity is a feature of spacetime itself, through which all objects move. In particular, gravity is the curvature of spacetime. The space and time through which we move are not fixed and absolute, as Newton would have had it; they bend and stretch due to the influence of matter and energy. In response, objects are pushed in different directions by spacetime’s curvature, a phenomenon we call “gravity.” Using a combination of intimidating mathematics and unparalleled physical intuition, Einstein was able to explain a puzzle that had been unsolved since Galileo’s time.

Unsolicited Advice XIII: How to Craft a Well-Argued Proposal

2012-01-25T13:36:00.001+01:00

Unsolicited Advice XIII: How to Craft a Well-Argued Proposal:
In almost any project, the path between “a good idea” and the “final exciting result” contained a proposal. It may have been a proposal to obtain access to scarce resources (like telescopes or accelerator beams), or it may be have been a proposal to obtain other more prosaic resources (i.e., money, to pay for the needed personnel and supplies). Whatever the nature of the proposal, however, I guarantee that the competition was ridiculously stiff, and that the odds of having any given proposal accepted were quite low (for reference, in most astronomy contexts, over-subscription rates tend to be factors of 5-10). These unfavorable odds can be incredibly demoralizing. They also can have profoundly negative impacts on a talented scientist’s career, if the odds never manage to tip in their favor.

Given the inspiration of the looming Hubble Space Telescope deadline, I thought I would share some of my “big picture” views on crafting successful proposals, expanding significantly on the more succinct advice given in an earlier post. While I’ve developed these opinions based on my experience in astronomy, I suspect they’d apply to many other fields, both within and beyond science. So here goes…

A Proposal is a Highly Structured Rigorous Argument

In its most abstract form, a proposal is a piece of persuasive writing that lays out a convincing case that the proposed research is:

important
feasible
efficient

By “important”, I mean that the project must rise above the level of “good to do”, and instead be seen as “must be done”, even by people who don’t work in the field. By “feasible”, I mean that there must be a clear path to a definitive scientific result. By “efficient”, I mean that the particular approach you’ve taken is the optimal one for reaching the important goals you’re targeting (i.e. aim for “Studying X provides the cleanest test of Important Science Y” and avoid building a proposal to study X when studying Z is clearly a more direct approach to Important Science Y — even if you worked on X for your thesis.)

You should lay out your arguments for Every. Single. One. of these cases before you write a single word of latex. Why? Because proposals live or die not on the beauty of your prose, but on the structure of your argument. If the reviewer does not believe that you’ve made the case for importance, feasibility, and efficiency, you’re done.

Here’s how I do this. Although I’m sure it will seem remedial to many of you, and reveal me as the anal geek that I am, I start a stupid ASCII file with two sections:

Selling Points
Potential Weaknesses to Shore Up

I then start filling out each with short bullet points listing every possible argument for or against what I’m proposing.

The selling points should be fairly easy, since you’re likely to write proposals for things you are inclined to think are awesome. Do, however, avoid the pitfall of conflating “important to me” with “important to Science”. Just because you would really like to know more about some property of something you’re interested in, doesn’t mean that other people will naturally share your enthusiasm. Keep your eye on the big picture.

The “Potential Weaknesses” section can be a bit trickier, since you need to channel your inner crabby reviewer. Think of every nit-picky, outside the box criticism one could throw at your idea, and every area where a reviewer could get confused. (As an example, here’s a list of some of the self-criticisms I came up with for an HST proposal for NIR observations of nearby galaxies a few years back: “What about AO from the ground?” “Why this many targets — how many do you actually need?” “What about dust (i.e. is 1 NIR filter OK)?” “Are the models really in need of improvement?” “How can we claim to do galaxy science while simultaneously arguing that the models aren’t yet up to it?” “Are the results confused depending on fraction of O-rich vs C-rich AGB?” etc).

In short, the “Selling Points” section is about demonstrating “importance”, and the “Potential Weaknesses” section is about assessing “feasibility” and “efficiency”.

After you’ve got an initial list, you have to step back, evaluate, and edit.

Go through the selling points and prioritize. Decide what the “main message” of your proposal is, based on which bullet points speak most effectively to the larger importance of what you’re proposing. If your ideas are strong, you’ll usually find that several of the most compelling bullet points will group together and can be ordered to tell a single story. You’ll also find that some of the bullet points will not naturally fit within that narrative. Identify this subset of arguments that are “nice, but not compelling”. You’ll want to be sure to minimize these in the proposal, to avoid their distracting from a more central idea. I speak from experience when I say that you really do not want to confuse the reviewers about what your proposal is about (i.e. It’s better to have something like “Dark Matter! Dark Matter! Dark Matter! and by the way it also tells you something about planets, frogs, and quark stars” rather than “Dark Matter! Planets! Frogs! Quark Stars!”, since the latter leads to complaints from the reviewers that while they believed your dark matter ideas, you had not fully fleshed out a compelling case for the frog science.)
For each entry in the “Potential Weakness” section, write down any brief ideas about addressing those concerns (something like “Make figure showing evolution of models with time” “Check number of stars expected and compare to sizes of Galactic samples”, etc). You don’t have to come up with definitive answers, but you should lay out a road map for what you need to do to make your experiment look feasible and efficient.

At this point, I sometimes make a third section and list a few figures that seem like they support the key scientific ideas, or that shore up some of the obvious weaknesses.

Now that you have this silly little ASCII file (which you shouldn’t spend more than a day on, if that), send it to your collaborators. Get their feedback about what they think the strongest selling points are, what their additional concerns are, and what arguments they would use to shore up weaknesses. Expand the file accordingly, so you have a record of everything that you think needs to go into the proposal. You’ll probably find that it’s a huge time savings to get this to your collaborators in this form, before you have a 10 page latex file with embedded figures. If you do the latter, your collaborator will likely come back and say “You know, I think the reviewers are going to be way more interested in frogs”, at which point you have to chuck out weeks of work. With this method, you get feedback quickly (since they have to skim a very short list of bullet points), and you don’t have a lot of sunk costs if you decide to overhaul the arguement.

At this point you’ll have a document that summarizes your rhetorical argument. Your case will be laid out so that you can easily evaluate it on its scientific merits. So, before you dive into writing, you need to step back and decide if you’ve actually constructed a strong case. Sometimes, it will become obvious that there are too many weaknesses to address, and that it’s going to be an uphill battle to convince anyone that this needs to be done. If that’s the case DON’T WRITE THE PROPOSAL! I have probably a half dozen of these ASCII files where I spent half a day deciding that I didn’t, in fact, have a compelling project, and I’d be better off investing my time elsewhere. That’s OK! The exercise of structuring your argument first is designed to be fast, so you don’t sink much time in before you decide whether to continue or not.

Once you (and your collaborators) are convinced that you do in fact have a strong case, you need to start building the actual text. I frequently will estimate the number of paragraphs I expect to have for my scientific justification (usually 2.5-3 per page), and then make an enumerated list showing how the argument will flow through the paragraphs. This exercise helps to keep the text following the structure of the argument, so that it builds to make the main points. It also helps me to figure out when I’m trying to cram too much information in.

If you’ve gone through all of the above, you’ll find that the proposal will almost write itself. You will have cleanly separated “generating text” from “generating a compelling project”, such that you know exactly what you want to convey, and what the text needs to accomplish. Generating lovely English sentences at this point is much easier.

de Botton over pornografie op internet

2012-01-25T13:32:00.003+01:00

Die destruktive Macht der Internet-Pornografie

Sexualität besitzt – wie Drogen und Alkohol – die Macht, uns von Prioritäten abzulenken, an die wir aufrichtig glauben. Ein Teil unserer Libido muss unterdrückt werden.

Der Pornografie wird oft vorgeworfen – zumal von jenen Glücklichen, die sich kaum damit abgeben, vielleicht mal einen Blick in den „Playboy“ geworfen oder die Vorschau eines entsprechenden Fernsehkanals im Hotel gesehen haben –, sie wirke beruhigend „unecht“ und sei voll von operativ vergrößerten Brüsten und Penissen, weshalb keine Gefahr für jene bestehe, die danach streben, eine vernünftige, intelligente Existenz zu führen.

: FOTO: ZURICHDer Höhepunkt: Jirí Georg Dokoupils Filmbildcollage "Madonnas in Ecstasy" (1985 bis 1987)

Leider hat diese Ansicht wenig mit der Wirklichkeit zu tun. Moderne Pornografie wirkt so echt, dass sie dem eigenen Leben in allen Details ähnelt, wenn auch mit dem Unterschied, dass dort alle ständig den wunderbarsten Sex haben.

: FOTO: LAURENT DENIMALAlain de Botton (Jg. 1969) lebt in London. In Büchern wie "Wie Proust ihr Leben verändern kann" (1998) oder "Airport" (2010) betreibt er eine Philosophie des Alltags

Die Zeitverschwendung ist ungeheuer. Finanzanalysten schätzen den Wert der Online-Pornografie auf zehn Milliarden Dollar, doch das entspricht nicht annährend den Verlusten, bedenkt man die Vergeudung menschlicher Energie, geschätzt auf 200 Millionen Mannstunden, in denen man Firmen gründen könnte, Kinder aufziehen, Krebs heilen, Meisterwerke schreiben oder Dachboden aufräumen, anstatt Seiten wie hotincest.com oder spanksgalore.com anzustarren.

Wie radikal Pornografie unseren sonstigen Plänen und Neigungen widerspricht, wird erst nach dem Orgasmus deutlich. Noch einen Moment zuvor war man bereit, einem weiteren Mausklick die gesamte weltliche Habe zu opfern, nur um gleich darauf mit Scham und Schande das Ausmaß des zeitweiligen Versagens der eigenen geistigen Zurechnungsfähigkeit zu konstatieren.

Von Würde, Glück und Moral sind wir weit entfernt

Es scheint nur allzu offenkundig, wie fern wir jenem Adel sind, den Aristoteles in seiner Nikomachischen Ethik für möglich hielt – nämlich „das volle Erblühen dessen, was zuinnerst menschlich und in Einklang mit den Tugenden ist“ –, wenn wir an Szenarien denken, in denen eine Frau irgendwo in der Ex-Sowjetunion auf ein Bett gezwungen wird, drei Penisse sich grob in ihre Körperöffnungen drängen und das Ganze für ein internationales Publikum manischer Zuschauer fotografiert wird.

Von Würde, Glück und Moral sind wir da weit entfernt – nur sind wir, zumindest in den Augen mancher Menschen, dabei auch gar nicht so weit weg von Vergnügen und Lust.

Diesem Gift ist nicht leicht zu widerstehen. Eine größtenteils unabsichtlich entstandene Allianz aus Cisco, Dell, Oracle und Microsoft sowie abertausend Pornografieanbietern hat eine Möglichkeit gefunden, Kapital aus einem Designfehler des männlichen Geschlechts zu schlagen.

Ein krankes Gehirn wie das des Marquis de Sade

Ein Hirn, das im Grunde nicht dafür ausgelegt ist, etwas zu verkraften, was verführerischer wirkt als der gelegentliche Blick auf ein Stammesmitglied weit fort in der Savanne, muss völlig überfordert sein, wenn es beständig mit dem Angebot konfrontiert wird, an Vorgängen teilzunehmen, die das noch weit übersteigen, was sich ein kranker Kopf wie der des Marquis de Sade ausdenken konnte.

In unserer psychologischen Veranlagung gibt es nichts, was robust genug wäre, die Entwicklungen unserer technologischen Fähigkeiten zu kompensieren, nichts, was unsere leidenschaftliche Begierde daran hinderte, alle Prioritäten für ein paar zusätzliche Minuten (aus denen durchaus vier Stunden werden können) den dunkleren Gefilden der Website „Springbreak Delight“ zu opfern.

Welche Chance hat Tschechow heute noch?

Es war nicht weiter schwierig, sich bei Kerzenschein auf die Kurzgeschichten von Tschechow zu konzentrieren, wenn die einzig mögliche Alternative ein Gespräch mit einem Nachbarn war, der einen zwanzigminütigen Spaziergang weit entfernt wohnte. Welche Chance aber hat Tschechow oder sonstwer, wenn man den Dell-Bildschirm in zwei Hälften teilen, links eine Auswahl von Fotos mit Cheerleadern arrangieren und rechts mit der Hilfe von MSN-Messenger einen Livechat mit einer grazilen, 25-jährigen Stangentänzerin führen kann (aller Wahrscheinlichkeit nach ein Lastwagenfahrer), während man selbst vorgibt, eine neugierige Lesbe im Teenageralter zu sein, die ihre ersten Schritte im Internet wagt?

Als Denker wie John Locke, Voltaire, Thomas Jefferson und Thomas Paine im 17. und 18. Jahrhundert das intellektuelle Rahmenwerk schufen, das unseren modernen, weltlichen Gesellschaften zugrunde liegt, spielte der Gedanke der Freiheit des Individuums eine zentrale Rolle. Eine gute Gesellschaft sei jene, die es den Menschen überließe, das zu lesen, wonach ihnen der Sinn steht, sich die Bilder anzusehen, die ihnen gefallen, und den Gott ihrer Wahl anzubeten.

Das Problem der individuellen Freiheit

Jemandes Freiheit einzuschränken war nur dann gerechtfertigt, wenn dadurch Andere vor Leid bewahrt wurden. Solange man nicht gerade einen Mitbürger zu Tode prügelte oder ihn seines Lebensunterhalts beraubte, war eine gute Gesellschaft jene, die es den Menschen erlaubte, nach Gutdünken zu leben.

Wie John Stuart Mill es in seinem 1859 erschienen Werk „Über die Freiheit“ formulierte: „Die einzige Freiheit, die diesen Namen verdient, ist das Recht, unser Wohlergehen auf unserem eigenen Wege zu verfolgen, solange wir nicht anderen das ihrige verkümmern oder ihre darauf gerichteten Bemühungen durchkreuzen. Jeder ist der eigene Hüter seiner Gesundheit, der körperlichen wie der geistigen und seelischen.“

Auch wenn wir uns heute fragen, was gegenwärtige Demokratien auszeichnet, neigen wir dazu, von Freiheit zu reden. Unsere automatische Verteidigung dieses Konzeptes ruht auf zwei Fundamenten. Zum einen sind wir uns der Gefahren bewusst, die mit jeder Art von Staatsintervention einhergehen. Und spüren, dass ein Mensch unmöglich wissen kann, wie ein Anderer zu leben hat, weshalb wir daran festhalten, dass die Gefahren, auf anderer Menschen Aktivitäten Einfluss nehmen oder sie gar beschneiden zu wollen, jegliche Vorteile überwiegen.

Wir verlieren wegen eines Films nicht die Moral

Es scheint besser, den Menschen auf eigene Weise sein Heil suchen zu lassen, als sich auf womöglich katastrophale Weise einzumischen. Sollte es in dieser Hinsicht Zweifel geben, werden gewöhnlich die Namen Hitler und Stalin genannt.

Ein zweiter, weniger optimistischer Grund dafür, dass wir unsere Freiheit verteidigen, geht davon aus, dass wir im Grunde erwachsene, vernunftbestimmte Geschöpfe sind, die ihre Bedürfnisse einschätzen und ihre Interessen wahrnehmen können, weshalb sie keinen übergeordneten Schutz von Anderen brauchen. Was in unseren Köpfen vorgeht, bedarf keiner Überwachung, schließlich sind wir nicht über die Maßen anfällig für Dinge, die wir sehen oder von denen wir lesen.

Wir werden nicht wirklich durch ein Buch oder ein Bild verletzt, wir werden nicht gewalttätig, weil wir einen blutrünstigen Roman lesen, und wir verlieren wegen eines Films oder einer Fotografie auch nicht unsere Moral. Unsere Geistesverfassung ist stärker als das, wir sind nicht aus Löschpapier gemacht – und deshalb können wir unbeschadet mit einer freien Presse und einer Demokratie der Ideen leben und stolz darauf sein.

Die Dummheiten der Inquisition

Bis in nahezu jedes Detail widersprechen diese Grundsätze dem, woran religiös gesinnte Menschen glauben, was vermutlich nicht weiter überrascht, da die Philosophie des modernen Liberalismus großenteils im Widerstand zu den Tendenzen der religiösen Lehre entstand. Die Glaubensvertreter haben stets behauptet, im Besitz eines verlässlichen Konzepts von wahr und falsch zu sein, weshalb sie keine Bedenken hegten, anderen Menschen ihr Moralsystem überzustülpen, notfalls mit Gewalt.

Ebenso haben sie – implizit wie explizit – argumentiert, dass die Menschen keineswegs unzugänglich für die Botschaften seien, von denen sie umgeben sind. Sie könnten im Innersten von etwas geschädigt werden, was sie gelesen oder gesehen haben, weshalb sie permanent vor sich selbst geschützt werden müssten. Sie bedürfen einer Zensur.

Allein das Wort ist furchteinflößend, beschwört es doch nicht nur die Experimente der Sowjets und Nazis, sondern auch die rachsüchtigen Dummheiten der katholischen Inquisition herauf. Ehe wir es aber rundheraus von uns weisen, mag es sich – auch wenn wir damit jenen schlüpfrigen Abhang betreten, an dessen Grunde entsetzliche Gespenster lauern – lohnen, dem Gedanken nachzugehen, dass es Arten und Weisen nützlicher und nötiger Zensur gibt.

Gebeutelt von destruktiven Hormonen und Begierden

Wir sind leidenschaftliche und größtenteils unvernünftige Wesen, gebeutelt von destruktiven Hormonen und Begierden, was darauf hinausläuft, dass wir nie weit davon entfernt sind, unsere eigentlichen, langfristigen Ziele aus den Augen zu verlieren. Falsche Bilder können uns durchaus auf eine fatale Bahn lenken. Kontakt mit bestimmtem Lesematerial kann unserem ethischen Kompass verheerenden Schaden zufügen. Ein paar falsche Anzeigen in einem Hochglanzmagazin genügen, unser gesamtes Wertesystem umzustrukturieren (Werbefachleute wissen dies nur zu gut).

Was nicht heißen soll, dass wir all unsere Freiheit an eine tyrannische Autorität abtreten sollten, jedoch die Vermutung nahelegt, dass wir eine Begrenzung unserer Freiheit in gewissen Kontexten zugunsten unseres eigenen Wohlergehens und dem „vollen Erblühen“ unserer Fähigkeiten akzeptieren könnten. In hellsichtigen Augenblicken wissen wir es zu schätzen, dass ungeschmälerte Freiheit uns in eine Falle locken kann und dass wir uns – was die Internetpornografie angeht – einen enormen Gefallen erwiesen, gewisse Freiheiten aus freien Stücken an eine wohlmeinende dritte Partei abzutreten.

Menschen, die sich ausziehen und einander penetrieren

Vielleicht können sich nur jene Menschen in dieser Frage großzügig „modern“ verhalten – und sie bedürfen in dieser Hinsicht auch keiner Zensur –, die nie die volle Macht der Sexualität über ihre vernunftbestimmte Persönlichkeit zu spüren bekamen. Philosophien sexueller Befreiung finden schließlich meist bei jenen Anklang, die nichts allzu Destruktives oder Abartiges zu tun wünschen, wenn sie erst einmal befreit sind.

Wer allerdings erlebt hat, wie es der Macht der Sexualität im Allgemeinen und der Internetpornografie im Besonderen gelingt, unsere Prioritäten neu zu ordnen, der wird, was die Freiheit betrifft, wohl kaum so zuversichtlich sein. Hat man erst einmal mitten in der Nacht mehrere Stunden damit zugebracht hat, wie ein Süchtiger eine Abfolge von Menschen dabei zu beobachten, wie sie sich ausziehen und einander penetrieren, ist man nur zu gern bereit, die strikteste Form von Zensur zu erlassen, und selbst der Gedanke mag dann nicht mehr allzu autoritär erscheinen, mit all den Servern, Routern, Datenzentren und Kabeln der Welt ein riesiges Freudenfeuer zu veranstalten, um einem System den Garaus zu machen, das jedermanns Heim und Verstand mit Gift beliefert.

Langeweile und Verlangen sind zu ertragen

Wie Alkohol und Drogen schwächt die Pornografie unsere Fähigkeit, jene Unbill zu erdulden, die nötig ist, um das Leben angemessen führen zu können. Insbesondere schmälert sie unser Vermögen, die Langeweile und das Verlangen zu ertragen, zwei sehr vieldeutige Zustände. Stimmungen, in denen es uns nach etwas verlangt, sind noch unklare Anzeichen dafür, dass uns etwas fehlt, weshalb wir auf sie achten und sie geduldig deuten sollten – wozu es jedoch kaum kommt, wenn uns eine der mächtigsten Ablenkungsmöglichkeiten zur Verfügung steht, die je erfunden wurde.

In gewissem Sinne ist das ganze Internet pornografisch; es liefert konstant Erregung, und wir verfügen über keinerlei angeborene Fähigkeit, dem zu widerstehen. Es ist ein System, das uns auf Wege führt, von denen viele nichts mit unseren wahren Bedürftigkeiten zu tun haben.

Zudem schwächt die Pornografie unsere Toleranz für eine Art von Langeweile, die unserem Verstand jenen lebenswichtigen Raum schaffen würde, in dem gute Ideen gedeihen, eine Art kreativer Langeweile, wie wir sie von einer langen Zugreise kennen. Wir dürfen sicher sein, dass wir uns in eben jenen Momenten, in denen uns das unwiderstehliche Verlangen zur Flucht vor uns selbst überkommt, etwas Wichtiges bewusst machen sollten – und doch besitzt die Internetpornografie die Angewohnheit, in eben diesen vielversprechenden Momenten ihren verteufelten Reiz auszuüben, wodurch sie uns hilft, unsere Zukunft zu zerstören.

Sexbilder überwältigen unsere Ratio

Nur die Religionen nehmen Sex noch ernst, zumindest in dem Sinne, dass sie anerkennen, welche Macht die Sexualität besitzt, uns von jenen Prioritäten abzulenken, an die wir aufrichtig glauben. Nur die Religionen halten Sex für potenziell gefährlich und für etwas, vor dem man uns schützen muss. Auch wenn wir nicht viel für das übrig haben mögen, worauf wir uns laut den Religionen anstelle von Sex konzentrieren sollten, so müssen wir uns – nachdem wir Stunden auf youporn.com verbracht haben – zumindest damit abfinden, dass Sexbilder unsere rationalen Fähigkeiten mit deprimierender Leichtigkeit überwältigen.

Die säkulare Welt, mit ihrem Widerstand gegen sexuelle Zensur und ihrem Glauben an unsere innere Reife, reagiert mit besonderer Verachtung auf die islamische Befürwortung von Hidschab und Burka. Den Gedanken, man müsse sich von Kopf bis Fuß bedecken, da es Gläubige an der Hingabe für Allah hindern könnte, sähen sie einen spärlich bekleideten Menschen, finden die Hüter des Säkularismus absurd.

Würde ein vernünftiger Erwachsener wirklich sein Leben ändern, nur weil er ein Paar betörender weiblicher Knie oder Ellbogen erblickt hat? Wer anders als geistige Schwächlinge könnte ernsthaft von einer Gruppe halbnackter Teenager gefährdet werden, die auf provozierende Weise über den Strand schlendern?

Keine Beleidigung menschlicher Schönheit

Die säkulare Welt hat kein Problem mit Bikinis und sexuellen Provokationen aller Art, da sie unter anderem nicht glaubt, Sexualität und Schönheit seien fähig, entscheidende Macht auf uns auszuüben. Von uns wird erwartet, dass wir in der Lage sind, eine Schar junger Frauen zu betrachten und weiterzuleben, als wäre nichts geschehen.

Die Annahme, es sei nicht ganz so einfach, ist keine Beleidigung menschlicher Schönheit. Anderer Auffassung zu sein, zollt der Macht der Schönheit sogar Tribut. Man mag Religionen wegen ihrer Prüderie spöttisch abtun, doch weit gefehlt! Insofern sie uns vor Sex warnen, geschieht dies dank der genauen Kenntnis um die Verführungskraft und Macht des Begehrens.

Gläubige hielten Sex nicht für gar so schlimm, wüssten sie nicht zu schätzen, wie wundervoll er sein kann – und wären sie nicht mutig genug zu dem Eingeständnis, dies bedeute notwendigerweise auch, dass der Sex anderen, ziemlich wichtigen und kostbaren Dingen wie Gott oder unserem Leben im Weg steht.

Repression ist nicht bloß etwas für Viktorianer

Wir möchten nicht ganz so weit gehen, Schönheit verschleiern zu wollen, doch werden wir womöglich einsehen, dass es sinnvoll ist, den Computer zu zensieren, und jeden Versuch der Regierung gutheißen, den stetigen und ungehinderten Strom von Pornografie durch unsere Glasfaserkabel einzuschränken. Auch wenn wir nicht mehr an einen Gott glauben, scheint ein gewisses Maß an Unterdrückung für unsere Spezies und für das adäquate Funktionieren einer halbwegs geordneten und liebevollen Gesellschaft unumgänglich.

Ein Teil unserer Libido muss unterdrückt werden; Repression ist nicht bloß etwas für Katholiken, Muslime und Viktorianer, sie hat in alle Ewigkeit zu uns zu gehören. Da wir zur Arbeit gehen, unsere Beziehungen pflegen, für unsere Kinder sorgen und unseren Verstand erforschen müssen, dürfen wir es unserem sexuellen Verlangen nicht erlauben, sich uneingeschränkt auszudrücken, ob im Internet oder anderswie: Es würde uns vernichten. Die Sexualität ist eine Kraft, von der wir realistischerweise weder erwarten noch wünschen dürfen, dass sie jemals gänzlich befreit sei.

Aus dem Englischen von Bernhard Robben

Fotoausstellung: Körper der Künstlichkeit

2012-01-24T20:03:00.001+01:00

Fotoausstellung: Körper der Künstlichkeit: Ist das schön? Die Wiener Ausstellung "No fashion, please!" zeigt Fotografien, auf denen mit Mitteln der Mode und Kunst Geschlechterrollen hinterfragt werden.

Next checkt: ‘Nederland behoort tot de drie rijkste landen ter wereld’

2012-01-20T17:03:00.001+01:00

Next checkt: ‘Nederland behoort tot de drie rijkste landen ter wereld’:
“Wij behoren tot de drie rijkste landen ter wereld, als je alle staatjes, grafieken en indicatoren bij elkaar optelt.”

Dat zei premier Mark Rutte (VVD) op zondag 15 januari in het tv-programma Buitenhof (zie Uitzending gemist, vanaf 9 minuten 30 seconden). Het werd gemeld door o.a. de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Spits, RTL.

Journalist Pieter Jan Hagens sprak met premier Rutte over de economische crisis. Op de vraag „Hebben we het ergste al gehad?” antwoordde Rutte dat komend jaar „een moeilijk jaar” zal worden, maar, zo vervolgde hij:

Kijk, wij zijn een heel rijk land. Wij behoren tot de drie rijkste landen ter wereld. Als je alles optelt en deelt, als je alle staatjes, grafieken en indicatoren optelt en deelt, dan behoren we tot de drie sterkste landen van de wereld.

Klopt het ook? Next checkt en concludeert: dit is grotendeels onwaar. Nederland staat wel in een top drie van landen waar de levensstandaard hoog is, maar niet in de gangbare top drieën van rijkste landen.

Mogelijke interpretaties

Voor ‘rijk’ is de gangbare definitie, gebruikt door de meeste economen: het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking, gecorrigeerd voor koopkracht (purchasing power parity, ppp). Navraag bij de woordvoerder van Rutte leert dat de premier het begrip ‘rijk’ ruimer bedoeld heeft dan alleen financiële welvaart, namelijk: in termen van welzijn. De woordvoerder verwijst daarbij naar de Human Development Index (HDI) van de Verenigde Naties. De HDI is een combinatie van drie indicatoren: levensverwachting bij geboorte, onderwijs (aantal jaren opleiding) en bruto nationaal inkomen, ook hier weer gecorrigeerd voor koopkracht. Zo opgevat betekent rijk niet ‘welvarend’, maar ‘ontwikkeld’.

En, klopt het?

Afgaande op de Human Development Index wel: volgens de ranglijst is Nederland het derde meest ontwikkelde land ter wereld, na Noorwegen en Australië. De Verenigde Naties leggen deze beoordeling zo uit:

Human development is about much more than the rise or fall of national incomes. It is about creating an environment in which people can develop their full potential and lead productive, creative lives[...].

Anders gezegd: de HDI geeft aan in welk land je het beste geboren kunt worden.

Hoewel de indicator levensverwachting natuurlijk iets zegt over de staat van bijvoorbeeld de gezondheidszorg in een land, is de index geen combinatie van „alle staatjes, grafieken en indicatoren”. Nu publiceren de Verenigde Naties tientallen gegevenssets (zoals de hoeveelheid bos of CO2-uitstoot in een land) en samengestelde indexcijfers, die zijn gebaseerd op meerdere gegevenssets (zoals een genderongelijkheidsindex). Maar daarop is de HDI niet gebaseerd.

Overigens kan een kleine wijziging in de gebruikte criteria voor flinke veranderingen binnen de top tien zorgen. Nederland schoot van van plek zeven in 2010 naar plek drie in 2011, omdat de definitie voor onderwijs werd aangepast: alfabetisme als criterium werd geschrapt. Het aantal jaren opleiding bepaalt nu de onderwijsindex. Dat pakt voor landen waar bijvoorbeeld een loodgieter een opleiding moet doen, gunstiger uit dan voor landen waar een loodgieter het vak leert als leerjongen. De Verenigde Staten werden door deze verandering dit jaar de top tien binnen gekatapulteerd.

Kijken we naar elk van de drie deelgebieden waarop het HDI-‘eindcijfer’ is gebaseerd (dat kan hier), dan scoort Nederland wat minder goed. Qua inkomen staat Nederland op plaats twaalf, qua levensverwachting op plaats achttien en qua onderwijs op plaats acht. Maar doordat Nederland op geen van de vlakken achterblijft, eindigt het in de top van het totaalklassement. Een land als Qatar, dat op één staat qua inkomen, eindigt op plek 37, door een matige score (39) op gezondheid en een nog veel slechtere op onderwijs (114).

De volgende vraag is waarom premier Rutte de HDI gebruikt als graadmeter. Het gesprek in Buitenhof ging specifiek over de economische positie van Nederland. In antwoord op een eerdere vraag zei de premier bijvoorbeeld dat „door de grote problemen waarin de overheidsfinanciën zich bevinden” de accijns op de benzine niet omlaag kan. En hij voorspelt dat de tekorten nog zullen toenemen. Logischer is het dan om de economische definitie van ‘rijk’ aan te houden.

Afgaande op het bbp per hoofd, gecorrigeerd voor koopkracht, behoort Nederland niet tot de drie rijkste landen ter wereld. Bij het IMF komt Nederland op plek tien, bij de Wereldbank op plek elf (het meest recente cijfer is steeds genomen). Een iets andere rangschikking levert de berekening van het nominale bbp per hoofd van de bevolking op. Daarbij wordt niet gecorrigeerd voor koopkracht. Nederland komt dan op plaats negen (IMF). Kijk je naar het bruto nationaal inkomen, zoals in het Human Development Report gebeurt, dan eindigt Nederland op plaats twaalf.

De conclusie

Wat menselijke ontwikkeling betreft is Nederland een van de drie ‘rijkste’ landen ter wereld. Dit cijfer wordt bepaald aan de hand van drie gegevens: levensverwachting, inkomen per hoofd en gemiddeld aantal jaren onderwijs. Het zijn dus niet „alle staatjes, grafieken en indicatoren” bij elkaar opgeteld en gedeeld. En het zegt meer over welzijn dan over rijkdom.

De minister-president deed zijn bewering expliciet in een economische context, om zijn standpunt kracht bij te zetten dat Nederland in de huidige crisis tegen een stootje kan. Omdat in deze economische zin van het woord ‘rijk’ Nederland volgens geen enkele gezaghebbende ranglijst in de top drie staat, beoordelen wij de bewering „Nederland behoort tot de drie rijkste landen ter wereld” als grotendeels onwaar.

Bronnen

IMF World Economic Outlook 2011

World Bank, World Development Indicators

Verenigde Naties, UNDP Human Development Report 2011

The three deadliest words in the world: "it's a girl"

2012-01-20T16:55:00.001+01:00

The three deadliest words in the world: "it's a girl":
This article, about how gender is manipulated in South Asia, is very difficult to read.

It's a girl, a film being released this year, documents the practice of killing unwanted baby girls in South Asia. The trailer's most chilling scene is one with an Indian woman who, unable to contain her laughter, confesses to having killed eight infant daughters.
The statistics are sickening. The UN reports approximately 200 million girls in the world today are 'missing'. India and China are said to eliminate more female infants than the number of girls born in the US each year. Lianyungang in China has the worst infant gender ratio on record with 163 boys born for every 100 girls. Taiwan, South Korea and Pakistan are also countries in which unwanted female babies are aborted, killed or abandoned.

Here's more information on the mentioned film. (via @cshirky)
Tags: It's a Girl movies

The Future Of Digital Health Is Lurking In San Francisco’s Chinatown

2012-01-20T16:52:00.001+01:00

The Future Of Digital Health Is Lurking In San Francisco’s Chinatown:
All of a sudden, health care has catapulted itself into the digital age, with hospital-quality EKGs for smartphones, electronic medical records, and personal telehealth systems for the elderly. Even Apple’s former CEO thinks that health care is the next big technological frontier.

Granted, much of today’s health tech hasn’t yet made it your doctor’s office. But if you want a preview of the future of digital health--and more specifically, mobile health--you don’t need to look to the Apples of the world. Just take a trip to San Francisco’s Chinatown--where Rock Health, the first seed accelerator for mobile and web health startups, has its headquarters. I recently visited Rock Health HQ to learn more about how startups are changing the mobile health industry.

Rock Health cofounder Halle Tecco is no stranger to the health-care space. She founded Yoga Bear, a nonprofit that connects cancer patients and survivors with yoga classes, and yes, even worked for a time at Apple on health and medical apps for the iTunes App Store. "It was an absolutely phenomenal opportunity and job," she says. But the health-app section wasn’t nearly as robust and creative as, say, the games section. Tecco decided to tackle the problem at its root--by understanding how innovation in mobile health-care technology happens and then nurturing it.

Tecco and cofounder Nate Gross (a doctor) unveiled their first class of incubator participants in June 2011. You may have heard of some of the participants. CellScope, a device that turns a cell phone into a high-quality microscope, has attracted plenty of attention. Skimble, a health and fitness coaching app, recently passed 2 million downloads. "I think we really helped spur a new conversation around digital health, around what a health-care entrepreneur looks like. You don’t have to be a doctor to work in this space," says Tecco. Members of the first class came everywhere from Google to Ideo.

I think we really helped spur a new conversation around digital health, around what a health-care entrepreneur looks like.

Last month, Rock Health announced its second class, selected from hundreds of applicants. The startups will get a traditional tech incubator experience, but with a health-care twist: a $20,000 grant, medical support from hospital partners like the Mayo Clinic Center for Innovation and Harvard Medical School, mentorship from digital health experts like Linda Avey (cofounder of 23andMe), office space at Rock Health headquarters, workshops multiple times a week, and more.

Tecco won’t pick favorites out of the new class, but there are plenty that Co.Exist will be watching out for, including Sano Intelligence, a startup that’s working on what Tecco calls "an API for the bloodstream"; GetMyCare, which is like an AirBnB for caregivers; and Senstore, a Singularity University spinoff that’s aiming to build a medical tricorder (more on them here).

Health care isn’t an easy space for entrepreneurs, and the hurdle of getting FDA approval is enough to turn many people off. But the space is ripe for innovation; because of its barriers to entry, there isn’t as much competition as in, say, the social networking space. And building an app that can save people countless hours at the doctor’s office--or save a life--is a lot more rewarding than building another Facebook clone. That is, at least, what Rock Health is hoping.

Predicting Disasters Of The Future: Economic Disaster, Water Shortages, And Cyber Attacks

2012-01-20T16:50:00.001+01:00

Predicting Disasters Of The Future: Economic Disaster, Water Shortages, And Cyber Attacks:
Experts around the world agree: Global catastrophes are coming in the next decade. When the experts were polled, they were incredibly pessimistic. We’re at increased risk of economic, political, and environmental disaster. It’s a scary world out there, and it’s just getting scarier.

Erwann Michel-Kerjan, managing director of the University of Pennsylvania’s Wharton Risk Management and Decision Processes Center and one of the primary figures behind the Global Risks 2012 report, told Co.Exist that one of the biggest surprises was how pessimistic global leaders were about likely, high-impact events in the next 10 years. Michel-Kerjan, who has worked on the annual reports in the past, noted that respondents are now noticeably more worried than in prior years. Chronic fiscal imbalances, severe income disparities, water supply crises, and cyberattacks led the pack of consistent fears from respondents--who were chosen from business, government, international organizations, NGOs, and academia.

Chronic fiscal imbalances, severe income disparities, water supply crises, and cyberattacks led the pack of consistent fears.

Respondents said that, on a 5-point scale with 5 meaning almost certain, the likelihood of chronic fiscal imbalances and severe income disparities was 4.3, and cyberattacks clocked in at 3.8. By contrast, the risk of unmanageable inflation or deflation was 2.82 and unprecendented geophysical destruction was 2.85. Phew.

Michel-Kerjan said that one of the greatest areas of concern is the potential for one disaster to cause other, spillover disasters. Michel-Kerjan gave the specific example of the chain reaction of events from the Fukushima earthquake--which caused both the well-known Fukushima Nuclear Plant crisis and a host of lesser-known economic headaches that were caused by disruptions to the global supply chain and to Japanese politics.

Other crises include the oddly science-fictionish, like the unintended consequences of nanotechnology and massive digital misinformation.

Other crises that respondents were polled on include the everyday (terrorism, pervasive entrenched corruption), the buzzworthy (rising religious fanaticism, backlash against globalization), and the oddly science-fictionish, like the unintended consequences of nanotechnology and massive digital misinformation. Interestingly, massive digital misinformation--”deliberately provocative, misleading or incomplete information [that] disseminates rapidly and extensively with dangerous consequences”--ranked an impressive likelihood of 3.19. Don’t believe everything you read, indeed.

The report was prepared by the World Economic Forum in collaboration with risk consultants Marsh & McLennan, insurance giant Swiss Re, the Wharton Center for Risk Management, and Zurich Financial. Michel-Kerjan notes that one of his biggest worries is that the risk consulting field is not proactive enough in terms of preventing risks from occurring.

However, the litmus test of any future-predicting report is how accurate it’s been in the past. The Global Risks 2011 report worried about “a populist backlash against globalization” (see: Occupy Wall Street), cybercrime, and that “current global governance systems lack capacity to deal with global risks.” Meanwhile, the Global Risks 2010 report failed to predict the Arab Spring--one of the most important geopolitical developments in decades. Like many other things, predicting the future is a mixed bag.

Intieme en intimiderende technologie : Rathenau Instituut

2012-01-19T19:52:00.003+01:00

Intieme en intimiderende technologie : Rathenau Instituut

"Ik wil gewoon even rustig zitten" - persuasieve technologie en de vrijheid om zelf te kiezen: Rathenau Instituut

2012-01-19T19:52:00.001+01:00

"Ik wil gewoon even rustig zitten" - persuasieve technologie en de vrijheid om zelf te kiezen: Rathenau Instituut

Mapping Terrorist Networks To Better Understand How They Operate

2012-01-17T19:53:00.001+01:00

Mapping Terrorist Networks To Better Understand How They Operate:
An ambitious Stanford University project is using government funds to create detailed graphic genealogies of militant organizations. The Mapping Militant Organizations project has now created more than a dozen detailed graphical analyses of militant and terrorist groups worldwide. Currently, only militant group information for Iraq has been made available, but other “maps” are in progress.

Funding for the project came from the Minerva Initiative, a controversial Defense Department and National Science Foundation project. The Minerva Initiative gives funding to academics in the social sciences to produce research that can be leveraged by the Defense Department. Anti-military academics have accused the initiative of using America’s universities to perpetuate warfare; however, Minerva is responsible for a variety of interesting projects. In total, the Minerva Initiative has disbursed $75 million in grants and funding to American anthropologists, economists, political scientists, and other academics.

Click to zoom.

From the map, you can see that the longest-running terrorist group in Iraq is the Islamic Movement in Kurdistan (IMK), which eventually--through a few different permuations--spawned Ansar al-Islam, which was who Abu Musab al-Zarqawi was associated with before he joined Al-Qaeda in Iraq. The blue lines mean an alliance; the yellow means a conflict.

According to principal investigator Martha Crenshaw, her project is based on the premise that “policy makers as well as scholars need to understand how these organizations relate to each other as well as to the government. We produce online interactive 'maps’ that are a combination of timeline and organizational diagrams. These visual representations are linked to detailed profiles of the groups in question.”

The Mapping Militant Organizations project isn’t the prettiest social science website out there. The data is presented in a minimalist format that primarily uses HTML 5 and Java; the site’s layout and design would give a graphic designer nightmares. However, the information being presented is top notch--and it’s offered to the public through a novel visualization method that makes explaining complicated relationships easy.

It’s important not to overlook the possibility of cooperation and even mergers. The original Al Qaeda, after all, was the result of a merger.

A team of around 10 Stanford students (undergrad and grad) work on the project during the academic year, with a dedicated employee occasionally working full-time during the summer. The students come from a variety of backgrounds and often speak relevant languages. Crenshaw came up with the idea for the project when working on a research project on the reasons terrorists attacked American interests. The idea came up to track the trajectory of militant organizations over time and to visualize the relationships between them. For Stanford, the end result was a graphical relational database of Iraqi terrorism.

The Stanford research, which is under the supervision of the Freeman Spogli Institute for International Studies and the Center for International Security and Cooperation (who we’ve written about for their Empirical Study of Conflict project) is just one of several efforts to disseminate the relationships between terrorist organizations to a larger public. Jihadist and al-Qaeda fellow traveler Abu Walid al Masri created homemade flowcharts, which were later translated and distributed by Australian terror researcher Leah Farrall. Private firm IntelCenter (who were also featured here) has a handy side business selling wall-size organizational charts of militant groups such as al-Shabaab. A host of academics, government agencies, and military types also produce similar mapping products for distribution and sale.

Turning the activities of militant organizations into visual data also has unexpected benefits. As Crenshaw told Co.Exist, her research offered unexpected insights. “Although most scholars focus on how and why groups split into rival factions, it’s important not to overlook the possibility of cooperation and even mergers. The original Al Qaeda, after all, was the result of a merger. Although it is common wisdom that groups fragment under government pressure (and often government policy is aimed at this end), government actions can also cause them to coalesce. For example, if the government offers some form of participation in the political process, groups may band together to acquire a position of strength.”

Jonge homo die belooft dat alles beter wordt, pleegt zelfmoord - Religie - TROUW

2012-01-17T19:39:00.001+01:00

Jonge homo die belooft dat alles beter wordt, pleegt zelfmoord - Religie - TROUW

Rising Souls: Inside Out in Haiti

2012-01-17T19:21:00.001+01:00

Rising Souls: Inside Out in Haiti:

Today marks the 2nd anniversary of the earthquake that devastated Haiti.

This morning the people of Port au Prince woke up to portraits of their own – locals and members of the Haitian diaspora – plastered around the city. From Cité Soleil to Petion-Ville, over 500 images, taken by Haitian photographers and printed by JR’s Inside Out Project, celebrate the resilience of the Haitian people and visualizing a country being reborn.

Follow the action on Facebook >>>

First image credit: Inigo Gilmore

All other image credit: Anna Verghese

Time for change in Haiti: TED Senior fellow Peter Haas responds

2012-01-17T19:20:00.001+01:00

Time for change in Haiti: TED Senior fellow Peter Haas responds:
On the TED Fellows Blog today, TED Senior Fellow Peter Haas writes this powerful essay, considering the two-year anniversary of the deadly Haiti earthquake.

The National Palace is still in ruins 2 years on. Photo Credit: Cat Laine – http://www.paintedfoot.com

Today is the two-year anniversary of the 2010 earthquake in Haiti, and I wanted to write a positive article about the good projects I have seen there. Unfortunately after reflecting, I felt that it would be a disservice to all the people still living in camps; it would be a disservice to all those who have been evicted. Things are getting better and will improve in the coming year in Haiti, but we are a long way from having the rebuilt, revitalized Port-au-Prince that people hoped for. And it is respecting those hopes that I must say the international community, while good at meeting immediate needs, has done a poor job in transforming lives and livelihoods, and I fear we may fail to deliver what the Haitian people are expecting of us. Unfortunately we are running out of time to change our ways.

Failures from Past Disasters: Gonaïves

I want to bring your attention back to 2008 and another devastating tragedy in Haiti: the hurricanes and flooding in Gonaïves, a city a few hours north from the capital. Gonaïves flooded with 10 feet of water; 800 people were killed and there was over a billion dollars in damage. US$100 million was given in response (watch the video from Al Jazeera). The international community responded in force. Tents and emergency supplies were sent in. However, I invite you to visit Gonaïves 4 years on and tell me if that was money well spent. Many projects are half completed or not even started such as the US$19 million hospital pledged by the Canadian Government (http://www.canadahaitiaction.ca/content/failed-reconstruction-haiti-debated-canada). Admittedly there aren’t huge tent cities in Gonaïves, but that is because many people were able to reclaim existing housing stock when flood waters receded.

I bring up Gonaïves only because it is a comparatively small problem compared to what is being faced in Port-au-Prince. It is an important frame of reference. Out of US$2.6 billion given for the Haiti earthquake, only an estimated US$360 million remains in unspent private aid funding. (http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2012%2F01%2F10%2FMNKS1MN93L.DTL). Three times what was ultimately spent in Gonaïves is not enough to address the problems remaining in Port-au-Prince. Yet for some reason the UN recently declared “two years later, we can say that the humanitarian response was a success.”(http://defend.ht/politics/articles/international/2161-humanitarian-response-to-haiti-a-success-says-un). With 500,000 still under tarps and tents, with a Cholera outbreak started by the UN (http://www.sciencedaily.com/releases/2011/08/110824123128.htm), and with a huge sex scandal, you have to ask, what would failure have looked like?

While some might point to the 500,000 figure as a significant reduction from 1.3 million displaced by the disaster, it should be noted that only 4.7% of those who got out of camps got into quality housing (http://www.nytimes.com/2011/04/24/world/americas/24haiti.html ). Many were simply evicted into worse conditions than the camps in informal settlements. Many others got themselves out as soon as possible with the help of remittances from family and friends living overseas. The rate of people leaving camps over the past year and a half has slowed dramatically. The people who are left have fewer and fewer means. The biggest fear for me is that when the money runs out in Port-Au-Prince, we will have a situation similar to Gonaïves with closed NGO offices and unfinished projects and with people left to fend for themselves in informal settlements.

The Money

Where is the money? The one positive statement I can make is that in analyzing the situation I don’t see a lot of opportunities for graft in the traditional sense. Contrary to conspiracy theory the money, wasn’t stolen, it was spent. Largely it was spent on things people might expect: food, water, gasoline, medical supplies, and salaries. But there were some expenditures people may not have planned on. For example of the US$376 million from the US government, 30% was spent on our own military (http://www.commondreams.org/view/2012/01/03-2#.TwM6I9iK42A.twitter).

Of the US$2.6 billion given in the past two years and the US$9.9 billion pledged at the Haiti Donors Conference held at the UN Headquarters in New York in March 2010, it can be hard to understand where the money went.

TOP TEN NGO AID RECIPIENTS (USD)

In total, the following 10 NGOs raised $1.4 billion out of the estimated $2.6 billion of private aid funding given for Haiti earthquake relief.

American Red Cross: $486 million raised → food, shelter, medical supplies → $330 million spent

Médecins Sans Frontières: $138 million raised → emergency medical support → $58 million spent

Catholic Relief Services : $136.9 million raised → shelter, cholera → $67.6 million spent

World Vision: $132 million raised → everything → $194 million spent

Save the Children: $128 million raised→ child services → $100 million spent

Oxfam: $120 million raised globally → water, sanitation, shelter → $89 million spent

Partners In Health: $102 million raised → health care → $72 million spent

Care: $58.8 million raised → food, water, shelter hygiene → $41.4 million spent

Clinton Bush Haiti Fund: $54.1 million raised → job promotion → $37.6 million spent

Habitat For Humanity: $38 million raised → emergency shelter, housing → $38 million spent

(http://philanthropy.com/article/Haiti-Earthquake-Relief-Two/130272/)

HAITI RECONSTRUCTION FUND

In March 2010, US$ 9.9 billion was pledged at the Haiti Donors Conference for the Haiti Reconstruction Fund (HRF), of which US$ 5.3 billion was to be disbursed by Fall 2011. Of that US$ 5.3 billion, US$800 million is debt relief. According to the Office of the UN Special Envoy, only US$ 2.38 billion have been dispersed of the remaining US$ 4.5 billion. From Haiti Libre:

“Of the US$4.50 billion pledged, US$2.38 billion (52.9%) has been disbursed through four channels:

$1.59 billion (67%) in grants in support of the Government of Haiti, and to multilateral agencies, NGOs and private contractors;

$319.9 million (13%) in budget support to the Government of Haiti;

$275.8 million (12%) in pooled grant funding to the United Nations, Inter-American Development Bank and the World Bank through the Haiti Reconstruction Fund; and

$197.6 million (8%) in loans to the Government of Haiti

The donors have disbursed an additional US$654.8 million for general development in Haiti, outside of the New York conference recovery pledges.”

(http://www.haitilibre.com/en/news-4673-haiti-reconstruction-52-9-of-the-funds-pledged-for-2010-2011-have-been-disbursed.html)

The Interim Haiti Reconstruction Commission (IHRC), which was formed under the mandate of the Haitian government to disburse the funds in the HRF, has granted US$1.8 billion of those funds to several hundred organizations.

Unfortunately, the IHRC suspended operations in October because the Haitian government would not renew its mandate. It is a shame because the IHRC was one of the few entities getting money out the door on a large scale. So the onus is now on the Haitian government to manage the money in the Haiti Reconstruction Fund.

But even IHRC funding going out the door doesn’t mean work is happening on the ground. For instance everybody talks about housing in Haiti as the biggest need, but one of the big barriers to quality housing, aside from land title, is access to micro-mortgages and repair financing. Over a year ago, I spoke with Gabriel Verret, the head of the IHRC about micro-mortgages as an option to facilitate home ownership for those affected by the disaster. He said yes they had been looking into that. Indeed the Housing Finance Facility was approved with US$47 million to do this in February 2010 (http://en.cirh.ht/housing-finance-facility-hff.html ). By March 2011, this money was appointed to Development Innovations Group (DIG). As of this week, the country director at DIG couldn’t provide information on when the funds would become available. For a US$50 million fund focused on Haiti’s core challenge, it is a shame there is not even a launch date in place yet. This is just one project in the book of IHRC funded activities.

Humanitarian Projects

So a lot of the money spent by NGOs went to getting people the basics: shelter, food, water, medical care and sanitation. For the all the problems with these responses, and I am going to piss off a lot of my activist friends by saying this, all things considered the international community did pretty well on triage. They housed and fed over a million people. They took care of 300,000 wounded. They treated 250,000 cases of cholera. That is serious work and should not be discounted. The problem is when you give to groups like the Red Cross this is the extent of the services you will get, food, water shelter, medical care. The humanitarian organizations are really good at that. What we’re worse at on the humanitarian side is rebuilding lives and livelihoods. That requires government intervention.

A good example of the failed ties between humanitarian organizations and government comes from housing and the Building Back Better Communities Expo. The Expo was supposed to be a showcase of model homes that would be used in reconstruction. I first heard about it in May 2010; the first Request for Proposals went out in June. But due to untold delays the Expo itself didn’t happen until June 2011! I knew several of the participant companies and they were hopeful to leverage government contracts after the Expo to launch real housing solutions in Haiti. Even now two years on from the quake those hopes have not moved forward.

Another unfortunate thing about the BBBC Expo is that it took place in the common area of a giant affordable housing apartment complex built during the Aristide era that stood up to the quake (unfortunate because it took the only green space from that community). My colleague Sasha Kramer, Executive Director of SOIL, (http://www.oursoil.org) kept asking the organizers, “Why is nobody building apartments like that…?” She never got an answer.

Not all projects were delayed. The Iron Market is a perfect example of this and is the crown jewel project of billionaire philanthropist Denis O’Brien, founder of Digicel. In all deference, Denis became the success he is because he has a “get ‘er done” attitude that is almost a force of nature. The man gets involved in all level of projects across the country and sees them through to completion from bridges across previously uncrossable rivers to schools in the remotest regions. But as one guy he can only do so much, as epitomized by the Iron Market. If you look at photos around the market it is surrounded by destroyed buildings. The entire area looks like a war zone, except for one gleaming project.

That captures a lot of the aid effort in Haiti right now, one project at a time. Maybe a nice school or an orphanage but no systemic change. I remember in the days early after the quake being berated by Denis because I was trying to get container forklifts sent to the Port of Cap-Haïtien, the second largest port in the country and then the only functioning port. At that point in time Cap-Haïtien was not accepting new containers of goods, aid, or food for the rest of the country because it was clogged with empty shipping containers. “We need to focus on Port-au-Prince people,” said Denis who offered that he might buy the forklifts for Cap-Haïtien himself if needed. This situation became symbolic to me of the problems of centralized Haiti, a country being denied food because its main port in Port-Au-Prince was shut down, couldn’t accept supplies in its secondary port because of something as small as broken forklifts. For me at that point, understanding Haiti’s problems involved stopping for a moment and getting the focus off of Port-Au-Prince.

Reconstruction and Decentralization

At one time Haiti had a number of vibrant port cities, Port-au-Prince was just one of them. If Haiti wants to get out of poverty it needs to reclaim its regional metropolis structure. Creating economic opportunities requires development in the regional city hubs: Cap-Haïtien, Gonaïves, Jacmel, Jeremie, Mirebalais, St. Marc, etc. A few months after the quake former Haitian Prime Minister Michelle Pierre-Louis sent me a copy of this interministerial plan (http://www.aidg.org/documents/mpl_HAITI_DEMAIN.pdf). This was one of a few plans developed for the first donors’ meeting in the Dominican Republic. The countering government plan that was presented at the March 2010 Donors Conference in New York also included decentralization as a theme (http://www.haiticonference.org/Haiti_Action_Plan_ENG.pdf), but the implementation has been muted. Following a true plan of decentralization could lead to wealth generation for all Haitians.

It is important for people outside Haiti to understand the importance of decentralization for the economic development of the country. Rugged terrain and a poor road network heighten the needs for stronger regional economic markets. People have blasted the industrial park at Caracol, currently the largest project in Haiti at US$257 million, for being located on the North Coast and for being low wage textile jobs. In my mind, the primary mistake in this project is that they did not hire 50% of the workers straight from camps in Port-Au-Prince and build them worker housing at Caracol.

The country needs more projects like this, generating large amounts of employment, leveraging functioning urban centers outside of the metropolitan Port-Au-Prince area. The US$16 million teaching hospital being built by Partners in Health in Mirebalais is another example of projects outside the capital that hold bright promise for the future of the country. The ideal would be to tie these projects to housing initiatives that clear out the camps in Port-Au-Prince. In Port-Au-Prince everybody argues about land title. If you offered Jeremie a new road network, factory and airport, I can guarantee you’ll find land for a 40,000 person community out there. The same holds for other cities.

I am just trying to be clear here that the reconstruction of Port-au-Prince is going to be a decades long affair. The conditions there are not ideal for the population contained within the city limits. We are late on this. We should have started transitioning people day one out of camps by empowering business development throughout the country. I remember the Delegate for the North telling me he expected 100,000 people relocated to Cap-Haïtien. How many did Cap get? 15,000 coming on their own. That is not an effort toward decentralization. But we should know it is not too late to start. There is still hope for developing an economically robust decentralized Haiti.

Ending Stopgaps

And let’s be clear the clock is ticking. The aid money is drying up in Port-Au-Prince (http://philanthropy.com/article/Charities-Have-Spent-Most-of/130223/ ). Of 35 major charities surveyed by the Chronicles of Philanthropy, 15 had less than US$200,000 or had spent all their Haiti aid money. The time has past to be focused on the basics. If you are going to help, don’t waste your money on sheds built out of 2 by 4s. Focus on permanent solutions that improve people’s lives and livelihoods, don’t settle for stopgaps that should have been finished 6 months after the quake.

It is time to get those larger systems in place leveraging what is left of the money pledged at the Donors Conference. The massive jobs programs. The micro-mortgage programs. The SME investment. The industry relocation. The agricultural renewal. The road rebuilding. Port and airport Revitalization. Grid development. Ecotourism development. Improving ease of doing business. Overhauling the courts. If these projects don’t get moving soon, the money available to the government won’t keep pace with the continued triage work that has already drained the aid community. If these projects move forward they will also help engage the diaspora. The diaspora are the silent lion for the redevelopment of Haiti. There are over 1 million Haitians and people of Haitian descent living abroad. These families send over US$2 billion annually in remittances back to the country. They want to invest but the economic climate in the country needs to improve.

The Anger

If I seem angry, it is because I am. No rational person in my situation wouldn’t be angry. Instead of trying to build a new Haiti, we fed people false promises of housing and T structures in government-sanctioned wastelands right outside of Port-au-Prince. Financing has been stuck for reconstruction and training. In the meantime people rebuilding on their own have been doing so improperly with limestone “quarry sand” just perpetuating the risk in the next earthquake. There was a point for a few weeks after the quake when the international community had a real chance to capitalize on the migration out of Port-au-Prince and could have avoided a lot of this suffering. But we blew it in our focus on the camps.

I am angry that we broke our promises, that all of us, for however hard we worked, truly failed the people of Haiti in the scale of the response. Even the voices to the voiceless project (http://www.iomhaiti.net/flipbook2/index.php) has an empty echo to it these days, not updated, not followed up upon. The sad story of people’s sad stories, another echo of empty promises made to people after the quake, never fulfilled and nearly forgotten. It is time to own up to those failures and move the dialogue forward beyond stopgaps and T shelters and towards the future of the country.

Peter Haas is the Executive Director of AIDG. http://www.aidg.org

Related Links:

http://www.ted.com/talks/peter_haas_haiti_s_disaster_of_engineering.html

http://tedfellows.posterous.com/cholera-in-haiti-and-regional-infrastructure

http://tedfellows.posterous.com/cholera-in-haiti-and-injustice-for-aid-worker

http://tedfellows.posterous.com/the-broader-crises-in-haiti-a-country-without

Ce que nous sommes et le problème de la relation du corps et de l’esprit

2012-01-17T19:18:00.001+01:00

Ce que nous sommes et le problème de la relation du corps et de l’esprit:

John Locke dans son Essai sur l’entendement humain[1], introduisant le problème de l’identité personnelle, prend bien soin de se démarquer de l’ontologie dualiste de Descartes. Bien que notre philosophe français n’évoque pas la notion de « personne », on peut dire qu’avoir une âme immortelle serait pour lui le critère de l’identité personnelle. Ce n’est pas que Locke ne croit pas en l’existence d’une âme immortelle, seulement il n’en fait pas son critère de l’identité personnelle. La question lockéenne est celle qui cherche à savoir ce qui fait d’un être une personne. Pour Locke être le même homme et être la même personne ce n’est pas la même chose. Etre le même homme c’est perdurer dans ses fonctions biologiques alors qu’être la même personne c’est avoir la même psychologie. La « chose pensante » n’est pas la « personne ». Ce qui fait d’un être une personne c’est la conscience qu’il a de lui-même. Si le Moi pour Locke est ontologiquement dépendant d’une substance, cette dernière ne joue aucun rôle dans ce qui fait d’un être une personne. Que la substance soit matérielle ou immatérielle n’est pas ce qui compte. Ce qui fait l’identité d’une personne est ce qu’il perçoit de lui-même. Ainsi la personne lockéenne échappe au problème de la relation du corps et de l’esprit[2]. Le problème de l’identité personnelle et celui de la relation du corps et de l’esprit ne doivent donc pas être confondus. En effet, les réponses que l’on donne à la question « Qui sommes-nous ? » et la solution que l’on peut défendre lorsque l’on parle de la relation du corps et de l’esprit ce n’est pas la même chose. Le problème du corps et de l’esprit est une enquête sur la nature des phénomènes mentaux et de leurs relations avec le corps, les propriétés du cerveau en particulier. La question « Qui sommes nous ? » n’interroge pas la nature métaphysique des personnes en tant que telles mais seulement nous-mêmes. Elle enquête sur la nature métaphysique de nos structures les plus générales et les plus fondamentales, autrement dit, sur le sujet de ces états mentaux.

Cependant, lorsque l’on écarte la question « Qui sommes-nous ? » au profit de la question « Qu’est-ce que nous sommes ? » ou pour le dire de façon plus large et quelque peu rudimentaire « Quel genre de chose sommes-nous ? », les réponses données à ces questions ne sont pas sans conséquences sur la relation du corps et de l’esprit.

Les points de vue au sujet de ce que nous sommes peuvent se diviser grosso modo en trois groupes :

Nous sommes des âmes immatérielles.
Nous sommes essentiellement des personnes lockéennes.
Nous sommes des animaux.

Le « est » du verbe être dans les énoncés que nous pourrions être amenés à construire mettant en jeu chacun de ces points de vue est le « est » de l’identité et non celui de la prédication. «René est une âme », « John est une personne », « Eric est un animal ». Notons d’emblée, également, que les deux premières positions soutiennent que nous sommes une certaine chose et que notre corps en est une autre, alors que la troisième considère que nous sommes des organismes biologiques membres de l’espèce primate homo sapiens. La position, dite « animaliste[3] », qui soutient que nous sommes des animaux est une thèse matérialiste qui exclut que nous soyons des âmes immatérielles ou que nous puissions avoir dans notre composition un ingrédient immatériel. La position lockéenne quant à elle, tout en ne disant rien à propos des êtres humains, exclut cependant les deux autres positions.

Toujours est-il que quelque soit la thèse métaphysique que l’on soutient, nous sommes fais de matière. Lorsque nous nous regardons dans un miroir nous voyons quelque chose de physique. Même si nous soutenons que nous sommes exclusivement des âmes immatérielles, c’est-à-dire même si rien de ce que nous voyons dans le miroir est « nous », nous voyons un corps. Il y a un organisme par lequel nous percevons le monde et avec lequel nous agissons. Autrement dit, notre apparence physique ne prouve rien au sujet de ce que nous sommes. Néanmoins, il y a ce corps et c’est celui d’un animal.

Avoir un corps d’animal ne signifie pas que nous soutenions la position animaliste. En effet, certains philosophes affirment que nous sommes bien des êtres incarnés mais que nous ne sommes pas essentiellement ce corps. Notre corps peut être fait d’un matériel organique ou de quelque chose d’autre comme du silicone, par exemple. Bref nous serions « constitués[4] » d’un animal, mais nous ne serions pas cet animal. Cette manière de voir les choses affirme que le corps est une chose qui nous constitue mais que « nous » sommes autre chose.

Mais comment lorsque l’on essaie de répondre à la question de ce que nous sommes, le problème de la relation du corps et de l’esprit s’invite-t-il à nouveau ? Comment la connaissance de notre nature métaphysique vient-elle éclairer la relation du corps et de l’esprit ?

Si nous sommes des âmes immatérielles alors le problème de la relation entre les deux types de substances se pose. C’est le problème cartésien de l’interaction. Soutenir que nous sommes des âmes immatérielles c’est vouloir écarter le matérialisme. La production de pensées et l’activité électrochimique d’un cerveau pose un tel problème de connexion qu’il est nécessaire que nous soyons composés de quelque chose d’immatériel. En conséquence, nous ne sommes pas des animaux.

Si nous sommes des animaux nous sommes entièrement faits de matière. En nous rien d’immatériel. Comme les poulpes et les chiens, les êtres humains forment un composé de choses matérielles. C’est une thèse matérialiste. Cependant, admettre le matérialisme n’est pas forcément admettre l’animalisme. Mais quelle autre sorte de chose matérielle pourrions-nous être si nous ne sommes pas des animaux ? Nous pourrions être une partie de cet animal. Le cerveau j’imagine ! Quoi qu’il en soit, que nous soyons un animal entier, une partie de cet animal, voire une partie temporelle de ce corps animal ou d’une partie de ce corps,[5] il faut pouvoir rendre compte de la relation entre le corps et l’esprit. Dans ce cas, lorsque nous choisissons d’être des animaux, nous avons à notre disposition la quasi intégralité des positions possibles en philosophie de l’esprit, du behaviorisme au fonctionnalisme en passant par le dualisme des propriétés ou le matérialisme éliminativiste. Par contre, la solution du dualisme de la substance sera ici non compatible.

Si nous sommes essentiellement des personnes lockéennes, nous pouvons contester le fait que notre animal ou la partie de l’animal qui rend possible notre continuité psychologique soit conscient. On peut ainsi défendre que seules les personnes pensent. Le corps de l’animal, quant à lui, n’a pas cette faculté. Mais, alors que l’on accorde volontiers une psychologie à certains animaux, seuls les primates de l’espèce homo sapiens en seraient dépourvus ! Cette compatibilité de la personne lockéenne avec l’hypothèse cartésienne de l’animal-machine[6] est, en effet, bien difficile à soutenir. Nous avons des propriétés mentales et l’animal a un cerveau. Chacune de nos pensées et aussi une pensée de l’animal qui a ce cerveau. Mais peut-être ne pense-t-il pas comme nous le faisons ? Peut-être que quelque chose l’empêche de penser ? Ou plus radicalement peut-être n’a-t-on pas de corps !

[1] Chapitre 27, livre II.

[2] On peut cependant noter que ni Descartes ni Locke ne considèrent que le corps puisse être un élément de l’identité personnelle.

[3] Position défendue, entre autres, mais magistralement par Eric Olson, What are we? A study in Personal Ontology, 2007, Oxford University Press, ainsi que par Peter Van Inwagen Material Beings, 1990, Ithaca: Cornell University Press.

[4] Ce point de vue est particulièrement defend par Lynne Rudder Baker dans son livre Persons and Bodies, a Constituion View, Cambridge University Press, 2000.

[5] Selon cette thèse, les personnes s’étendent dans le temps et ne sont présentent qu’en partie à chaque instant. Pour un exposé concis mais clair de cette thèse, cf. Qu’est-ce que l’identité ? De Filipe Drapeau Comtim, Vrin, 2010.

[6] Discours de la méthode, 5ème partie.

Spelregels

2012-01-12T17:38:00.002+01:00

Spelregels om te reageren op berichten Radboud Universiteit

Hartelijk dank voor uw reactie op "Nieuwjaarstoespraak is lofrede voor universiteit". Via de onderstaande link kunt u uw reactie direct plaatsen op de site.
Met vriendelijke groet,
Radboud Universiteit Nijmegen

Spelgregels
Reacties moeten wel voldoen aan spelregels. De redactie verwijdert reacties die daar niet voldoen. Los van de hieronder staande spelregels geldt als algemeen uitgangspunt dat reacties moeten voldoen aan het niveau dat je van de academische gemeenschap van de Radboud Universiteit mag verwachten.
De regels:
1) De wet mag niet worden overtreden. Denk bijvoorbeeld aan de Grondwet en met name artikel 1 ("Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.", De Nederlandse Grondwet ).
2) In een academische gemeenschap worden discussies met open vizier gevoerd. Reacties worden verwijderd als de afzender niet met voor- en achternaam heeft ondertekend.
3) Reacties met als afzender een overduidelijk valse naam of met in de afzender scheld- of schuttingwoorden worden verwijderd.
4) Reacties waarin niet fatsoenlijk wordt omgegaan met anderen en/of andermans mening niet wordt gerespecteerd, worden verwijderd.
5) Reacties met scheldwoorden en/of beledigingen worden verwijderd.
6) Persoonsgegevens (telefoonnummers, adressen etc.) worden verwijderd.
7) Maak uw reacties niet te lang, de grens ligt bij 500 karakters. De redactie behoudt zich het recht voor om dwingend een maximum lengte van de reacties op te leggen.
8) Reacties die het technisch functioneren van de website zouden kunnen hinderen, worden verwijderd.
9) Letterlijk identieke reacties worden verwijderd.
10) Nietszeggende reacties ("Tsjongejonge" of "Schandalig" ) zonder onderbouwing worden verwijderd.
11) De redactie behoudt zich te allen tijde het recht voor reacties te verwijderen of te weigeren zonder enige kennisgeving hiervan, ook als deze ogenschijnlijk aan de huisregels voldoen, maar om een andere inhoudelijke reden door de redactie voor publicatie ongeschikt worden geacht.
We doen er alles aan om zorgvuldig met uw reacties om te gaan. Mocht het toch misgaan, dan kunt u ons via mediaredactie@ru.nl bereiken.

Homoseksualiteit en topsport: onnodig taboe? - Archief - TROUW

2012-01-12T11:32:00.002+01:00

Homoseksualiteit en topsport: onnodig taboe? - Archief - TROUW

Homoseksualiteit en topsport: onnodig taboe?

TIM BERGHUIS − 11/01/12, 00:00

Ondanks de roep van homo-organisaties houdt de mannelijke homoseksuele teamsporter zich stil. Hoe lang nog? Betrokkenen leggen de verantwoordelijkheid bij bonden en verenigingen, maar bestuurders staan niet te springen. 'Het is voor ons geen issue.'

Toen Huub ter Haar in 2008 het boek 'Gelijkspel. Portretten van homo topsporters' schreef, lukte het hem niet een homoseksuele mannelijke teamsporter op profniveau te vinden. Ruim drie jaar later is hij niet veel verder. Op de profvoetballende homo rust nog altijd een taboe.

In omringende landen verbetert het klimaat wel, zij het langzaam. Zo kwam in Wales rugbyreus Gareth Thomas uit de kast, en deed de Amerikaanse voetbalprof David Testo onlangs zijn ontboezeming. Intussen hebben verschillende clubs uit de Duitse Bundesliga een eigen gay- fanclub, maar in Nederland blijft de kast angstvallig gesloten.

Agnes Elling deed onlangs namens het Mulier Instituut en in opdracht van Stichting Homosport Nederland en de Alliantie Gelijkspelen onderzoek naar de seksuele diversiteit in de sport. Ze stuitte op dezelfde barrière. Homoseksuele en biseksuele teamsporters bleken, ondanks een intensieve speurtocht, niet of nauwelijks te vinden. Deels beïnvloed door angst voor teamgenoten of de buitenwereld, of omdat mogelijke kandidaten zich niet aangetrokken voelen tot machosporten.

Het onderzoek bevestigde dat 'homo' nog altijd een gangbaar scheldwoord is in de sportcultuur. Een van de respondenten, de 22-jarige Victor, stopte met honkballen omdat hij zich na zijn coming-out niet meer welkom voelde bij zijn club.

Anderen hebben minder moeite zich staande te houden tussen hun heteroseksuele teamgenoten. Het onderzoek stelt dat de lijn tussen het maken van onschuldige grapjes, homo-intolerante opmerkingen, het opjutten van elkaar en expliciet pestgedrag, uitsluiten van teamgenoten, homohaat of zelfs homogeweld, dun is.

"Sport en seksuele voorkeur hebben niets met elkaar te maken. Tot ze elkaar in de weg gaan zitten", zegt Huub ter Haar, communicatiestrateeg, theoloog en schrijver. "Het individuele geluk zou belangrijker moeten zijn dan het collectieve belang, want in informele kring kunnen mensen het heel makkelijk van elkaar accepteren."

Dat is in de sport wel anders. "De animositeit van topsport, door inmenging van media, fans en sponsoren, veroorzaakt een kloof in de individuele omgang en die in de sportomgeving. Afzijdigheid en onzichtbaarheid van acceptatie houdt het probleem in stand. De tijd is rijp dat bestuurders acceptatie actief gaan uitdragen, maar die kijken vooral naar de clubbelangen en denken dat het geen probleem is. Tegelijkertijd zijn ze bang dat het een issue wordt. Want wat zullen de fans wel niet denken?"

Hij verwijst naar een gevleugelde uitspraak van FC Twente-preses Joop Munsterman. "De bal is van iedereen. Laten we iedereen dan ook welkom heten en daar duidelijk werk van maken." Geconfronteerd met zijn eigen uitspraak zegt hij het een onnodig thema te vinden. "Of je nou zwart, wit of geel bent, een bril draagt of homo bent, dat moet niets uitmaken. Dan ben ik misschien na-ief, maar ik heb niet het gevoel dat er besmuikt over homoseksualiteit wordt gedaan. Iedereen juicht voor dezelfde club of speler."

Collega Adriaan Visser van FC Zwolle denkt er net zo over. "Het zal mij een zorg zijn, homo of hetero. Waar het om gaat, is dat mensen op een normale manier met elkaar omgaan. Als dat niet zo is, dan hebben we een probleem met elkaar." Toch staan de voorzitters niet te trappelen om campagne te voeren. "Omdat het voor ons geen issue is."

Toch denkt Ter Haar, en zo luidt tevens het advies van het onderzoeksrapport, dat de acceptatie van homoseksualiteit in de sport blijvende en actieve aandacht van sportverenigingen en bonden behoeft. Hij werkt aan dit doel vanuit de Alliantie Gelijkspelen, waarin sport- en homo- organisaties samen optrekken. "Eerst zal het klimaat moeten verbeteren, door nadrukkelijk duidelijk te maken dat iedereen welkom is."

Want voorlopig zitten de homoseksuele profvoetballers die hij kent nog allemaal in de kast. "Doordat we het taboe in stand houden, wordt de drempel om uit de kast te komen als torenhoog beleefd. Als je echt de absolute droom hebt om de top te halen, dan doe je alles wat ervoor nodig is. Alles wat die droom eventueel kan verstoren, daar kom je niet aan. Wat je wilt, is absolute controle." Maar Ter Haar weet ook: "Veel angst is op lucht gebaseerd. Dat is wel gebleken uit recente voorbeelden.'

Naar zijn verwachting zal het niet heel lang meer duren tot ook in Nederland de homoseksuele voetballer een geaccepteerde positie heeft ingenomen. "Tussen nu en drie jaar zullen we de eerste stappen zien." Uiteindelijk moeten we ernaartoe dat het geen nieuws meer is als een voetballer homo blijkt te zijn. "Dat we voor kennisgeving aannemen dat de spits die het winnende doelpunt maakt, toevallig een relatie heeft met Frank."

De beroepsvoetballende homo mag dan een taboe zijn, amateur Martijn Kist (36) maakt in de kleedkamer van de Zwolse vierdeklasser EDON nooit een geheim van zijn seksuele voorkeur. "Laatst waren we met de ploeg onderweg naar een uitwedstrijd, zie ik op straat een leuke jongen hand in hand met zijn vriendin lopen. Dan zeg ik tegen mijn ploeggenoot: 'Als jij haar nou pakt, dan doe ik hem wel'." Gniffelend: "Ik vind het zelf ook grappig om er grappen over te maken."

De doelman, die zijn coming-out op zijn 21ste had, vertelt een aantal jaar geleden een vriendje te hebben gehad die bij de profs van Sparta Rotterdam speelde. Het is tot op de dag van vandaag een goed bewaard geheim, aangezien alle homoseksuele voetbalprofs nog steeds in de kast schuilen. "Iedereen weet het, maar niemand praat erover."

Wat hem betreft laten alle homoseksuele teamsporters hun schaamte varen. "Ik weet zeker dat als er één schaap over de dam is, er meer zullen volgen. Ik denk dat het een carrière niet zal hinderen, dat het juist een boost kan zijn."

Kist heeft nooit een tenenkrommende ervaring gehad bij zijn sportclubs, op zijn introductie bij het bescheiden sv Dedemsvaart na. Nadat hij met zijn vriend kledinginkopen had gedaan van de door de club beschikbaar gestelde bon, arriveerde hij nietsvermoedend bij zijn nieuwe club. "Stonden er opeens twee grote kale kerels recht voor me in de kantine. 'Zo, dus jij bent dus die homo?' 'Euh, ja...', antwoordde ik overrompeld. Ik wist niet zo goed wat ik moest zeggen."

Schouderophalend: "De buitenwereld is er drukker mee dan wij homo's zelf. Voor veel mensen is het een groter issue dan het voor ons is." Een beeldvorming die moeilijk te veranderen is. "Sport heeft een imago dat het stoer en mannelijk moet zijn. Niet voor nichterige types met handtasjes." Grijnzend voegt hij toe: "Als ik in het COC (vereniging voor integratie van homoseksualiteit, TB) kom, zie ik types die de honderd meter op naaldhakken in tien seconden zouden doen. Maar motorisch zit dat er bij mij gewoon niet in."

Ramón Martinez Gión (21) is de eerste Nederlandse volleybalprof die openlijk voor zijn homoseksuele geaardheid uitkomt. De speler van Landstede Volleybal heeft er nooit een geheim van gemaakt, maar zocht de aandacht ook niet nadrukkelijk op. "Toen ik het op mijn achttiende aan mijn ouders vertelde, ging het snel rond." In familiaire en vriendenkring vooral. Op de volleybalclub werd het onderwerp niet verzwegen, maar ook niet expliciet besproken.

Zaakwaarnemer en voormalig ploeggenoot Joost Kooistra vond dat Martinez er gerust mee naar buiten kon treden. "Ik was er het afgelopen seizoen niet zo open over en hij steunde me als ik er meer over kwijt wilde." Dat deed Martinez, een zoon van een Spaanse vader en een Nederlandse moeder, later in een interview in een regionaal dagblad. "Hij vond het knap dat ik uit mezelf een stap verder heb gezet."

De reacties nadien waren louter lovend. "Mensen op de club gaven me complimenten dat ik het had gedurfd. Alsof ik het verstopt had of zo. 'Jij loopt er toch ook niet mee te strooien dat je hetero bent?' zei ik dan. Ik werd opeens toegevoegd op Facebook en kreeg berichtjes van mensen die me in de krant hadden zien staan. Dank je wel, mail je dan beleefd terug. Ja, wat moet je anders zeggen."

Intussen zitten andere volleybalprofs nog veilig in de kast. Zouden ze dan echt niet bestaan? "Ik denk dat volleyballers over het algemeen andere interesses hebben. Daarom komen ze naar mijn idee niet verder dan de eerste divisie." Het blijft speculeren. "Want ik ken zelf ook geen volleyballers die homo zijn. Nou ja, ik zie ze wel..."

Er specifiek naar vragen, zou hij nooit doen. Martinez vindt dat het aan de sporter zelf is. "Iedereen moet het voor zichzelf bepalen, maar het maakt het zoveel makkelijker, voor jezelf en voor je teamgenoten. Al kan je dat niet garanderen. Je weet nooit hoe anderen reageren."

Ongegronde vrees hield ook korfbalinternational Casper Boom (31) er tien jaar lang van af, voor zijn seksuele geaardheid uit te komen. Tijdens de onvermijdelijke gesprekken over de liefde, bij zijn club DOS'46 was er één die altijd zweeg, en dat was hij. Dan liep Casper naar het toilet, of ging hij iets te drinken halen. Het begon op te vallen. "Ik stond altijd op de voorgrond met mijn bekkie, had overal wel een mening over, maar dan sloeg ik dicht. Bovendien werd ik echt nooit met een vrouw gesignaleerd."

Teamgenote en vriendin Sabrina Bijvank, zelf lesbiënne, zag het allang. Boom deelde het als eerste met haar en besloot het later openbaar te maken. Eerst aan vrienden en familie, later aan de selectie van Oranje met wie hij op dat moment in China verbleef. De mail werd 's nachts op een hotelkamer getypt. "Ik kon er niet van slapen en kon alleen via de wifi van een teamgenoot op internet. Ik heb om het uur op de gang gestaan om reacties te lezen. Een dag later heb ik het aan mijn ploeggenoten verteld."

Op zijn dertigste pas, na een decennium met gemengde gevoelens in de kast te hebben geleefd. "Als ik íets in mijn leven over mocht doen, was dat het. Ik had allemaal spookbeelden in mijn hoofd. Heb ook te veel in een tunnel geleefd, was alleen maar met korfballen bezig." De vooraf gevreesde negatieve reacties bleven uit. "Ik ben er niemand door kwijtgeraakt en uiteindelijk was niemand er verbaasd over. Ik ben nog steeds dezelfde jongen, die opstaat met een ochtendhumeur. Maar het is wel leuker dat je kunt meeouwehoeren als het over liefde gaat."

Zolang hij maar niet in de nichtenrol wordt geplaatst of een stempel op zijn voorhoofd krijgt gedrukt. "Wij homo's zijn eigenlijk heel gewone mensen. Toch is homofiel wel het eerste scheldwoord wat zo'n beetje gebruikt wordt. Ik heb het één keer meegemaakt, in een uitwedstrijd. Het was één persoon. Uiteindelijk heb ik daar het beslissende doelpunt gemaakt, maar ik heb geen moment zijn kant op gekeken."

'Ook homo's bij Ajax - AZ' - Sport - TROUW

2012-01-12T11:29:00.001+01:00

'Ook homo's bij Ajax - AZ' - Sport - TROUW

De SGP van Israël doet nuwel erg lastig

2012-01-11T14:46:00.001+01:00

De SGP van Israël doet nuwel erg lastig:

Eindelijk ontstaat er in Israël echte verontwaardiging over de ultraorthodoxen.

Die gemeenschap groeit als kool en zorgt voor flinke problemen.

Een vrouwelijke soldaat wordt in een bus voor slet uitgemaakt. De leerlingen van een meisjesschool worden met stenen en uitwerpselen bekogeld. En dan is er dat 8-jarige meisje dat, ondanks haar vrome kleding, bespuugd en uitgescholden wordt op weg naar school omdat sommige ultraorthodoxe mannen vinden dat er nog een laagje kleding bij moet.

Jodendom is over het algemeen geen opdringerige en veeleisende godsdienst. Er bestaat geen drang om zieltjes te winnen. Niet-joden zijn niet slecht als ze niet koosjer eten of geen sjabbesrust houden, want die regels gelden alleen voor joden.

Maar hoe anders is dat voor deze godsdienstwaanzinnige ultraorthodoxe groepen in Israël. Zij eisen dat iedereen in hun omgeving zich gedraagt volgens hun Life of Brian-achtige interpretatie van het jodendom. Ze eisen scheiding der seksen in bussen, in supermarkten, in postkantoren, soms richten ze zelfs gescheiden stoepen in, alles om te voorkomen dat de fysieke nabijheid van een vrouw opwinding bij de mannen teweeg kan brengen. Ze spugen op iedereen die op sjabbes telefoneert of door hun wijken rijdt. Dat mag niet volgens hun regels. Dus niemand mag dat. Reclames met afbeeldingen van vrouwen werden in Jeruzalem zo vaak vernield dat de bedrijven het hebben opgegeven en er nu in heel Jeruzalem nauwelijks meer reclames met vrouwen zijn te zien. Weggevaagd uit het openbare leven, zo zien de ultraorthodoxen de vrouw graag.

Natuurlijk zijn de spuug- en scheldincidenten het werk van hooligans, kleine groepen extremisten binnen de extremisten, joodse Al-Qaeda. De enige troost is dat zelfs de verst geradicaliseerde joden nauwelijks naar wapens grijpen, maar zich beperken tot spugen en beledigen. Ze blazen zich niet op in bussen of zoiets, ze kapen geen vliegtuigen.

In Jeruzalem zijn er nauwelijks meer reclames met vrouwen te zien

Maar het blijft weerzinwekkend. Sommigen zijn dusdanig in de war dat ze – toen er tegen het incident met het schoolmeisje werd geprotesteerd – een tegendemonstratie organiseerden waar tientallen mannen en kinderen verschenen in Auschwitz-gevangenenpak inclusief gele Jude-sticker om hun boodschap kracht bij te zetten. Een stomp in de maag van elke Jood.

En de druppel, zo lijkt het. Eindelijk ontstaat er echte diepe verontwaardiging in Israël over de positie die de ultraorthodoxe gemeenschap, de charediem, inneemt. Want het zijn niet alleen maar sporadische uitspattingen van krankzinnigheid. Er zijn substantiëlere problemen.

De meeste ultraorthodoxe mannen zijn te religieus om überhaupt te werken of om in dienst te gaan. Anderen moeten maar voor de veiligheid en de belasting zorgen. Ze hebben het te druk met het bestuderen van de heilige geschriften. En het gaat hier niet over een handvol extremisten: 10 procent van de Israëlische bevolking doet nu aan één van deze radicale vormen van jodendom. En het groeit als kool. De ultraorthodoxe wijken barsten van de buggy’s. Op de basisscholen is al 20 procent van de leerlingen ultraorthodox.

De relatie met de staat Israël is ook problematisch. Een significant deel van de charediem is strikt anti-zionistisch en bidt voor de vernietiging van Israël. Kijk niet verbaasd op als je, ook in Nederland, tijdens de anti-Israël-demonstraties tussen de Arafat-sjaals ook wat pijpenkrullen en zwarte hoeden ziet. Extreem verwarde sekten als Naturei Karta zijn zelfs gesignaleerd in innige omhelzing met Ahmedinejad.

Op de basisscholen is al 20 procent van de leerlingen ultraorthodox

Anti-zionistisch of niet, de charediem vinden het geen enkel probleem om belastinggeld aan te nemen van die verschrikkelijke staat die Israël heet (waarvan de stichting in sommige geschriften staat aangeduid als „daad van Satan”). De volledig in zichzelf gekeerde gemeenschap is een soort bodemloze put waar jaarlijks bakken met sjekels aan kinderbijslag, uitkeringen en subsidies voor de orthodoxe scholen in worden gegooid. Op die scholen weigeren de charediem categorisch om het normale curriculum te doceren. De meeste kinderen krijgen nauwelijks wiskunde of taal of geschiedenis, maar alleen de studie van de Talmoed en de Tora.

U vraagt zich misschien af waarom een land als Israël – hoogopgeleid land, redelijk seculier ook – dit in godsnaam accepteert. Het probleem is dat Israël een functionerende democratie is. Een democratie die bewaakt wordt door een grondwet en een slagvaardige rechterlijke macht, een situatie waar geen enkel buurland van Israël last van heeft. Door die democratie kunnen charediem stemmen en verkozen worden. En zodra extremisten zich organiseren in stabiele, betrouwbare politieke partijen waarmee regeringen zaken kunnen doen, kunnen ze veel macht vergaren. Kijk maar naar de SGP nu: Rutte sleutelt niet aan de koopzondagen in ruil voor de piepkleine, maar oh zo belangrijke christenfundamentalistische fractie. Een offer waartoe hij bereid is om op de punten die hij écht belangrijk vindt een stabiele meerderheid te halen. U kunt het lelijk vinden, er is niets ondemocratisch aan koehandel.

David Ben Gurion, stichter en eerste premier, begon in 1947 bij het ontstaan van de staat Israël al met grote concessies aan de ultraorthodoxen, bijvoorbeeld door 18-jarigen die zich aan Tora-studie wilden wijden toe te staan om hun dienstplicht te ontduiken. Sindsdien is de ultraorthodoxe macht alleen maar gegroeid. Partijen als Shas en United Torah Judaism hebben 10 procent van de zetels in het Israëlische parlement, de Knesset. Vijfenzestig jaar later is hun steun voor de gammele regering te belangrijk om de cadeautjes weer af te pakken.

Maar er is nog een andere reden dat de charediem ondanks de verontwaardiging ook op steun kunnen blijven rekenen bij de seculiere Israëli. Ze zijn namelijk steengoed in het aanspreken van het onderdrukkings- en overlevingsgevoel dat bij vele Israëli nog steeds sterk aanwezig is. Want ach, ze mogen dan wel niet bijdragen aan de staatskas, of aan het openbare leven, of aan het leger, hun Tora-studie is een veel grotere bijdrage aan de Joodse staat. Door dag in dag uit de Tora te bestuderen, heeft het Jodendom al die eeuwen van onderdrukking overleeft. Ook in tijden van pogroms en Shoah gingen zij door met hun werk en konden zo het jodendom ook voor latere generaties behouden. Israël behoort daarvoor dankbaar te zijn. Daar zijn de charediem zelf van overtuigd en ze zijn erin geslaagd om een significant deel van Israël daar ook van te overtuigen.

Exemplarisch is het interview met de ultraorthodoxe man die een vrouwelijke soldaat in een bus voor slet uitmaakte. De man verklaart dat hij eigenlijk niet eens wist wat het woord slet betekende. Hij leeft in zijn eigen gemeenschap zonder televisie en kranten volledig afgezonderd van de seculiere wereld, alleen met de heilige geschriften. Op de vraag of hij niet dankbaar en respectvol moet zijn voor de bescherming die de vrouwelijke soldaat hem biedt, antwoordt hij: „Zij beschermt mij? Ik zit in de sjoel te studeren van acht uur ’s ochtends tot middernacht en zij beschermt mij? Ik bescherm haar.”

Zolang Israël dit met hem mee gelooft, komt er nog lang geen einde aan de terreur van de charediem.

Guantanamo Bay a black stain on America

2012-01-11T14:38:00.001+01:00

Guantanamo Bay a black stain on America:
Lakhdar Boumediene was imprisoned in the Guantanamo Bay detention camp for seven years on no charge and with no trial.

On Wednesday, America's detention camp at Guantanamo Bay will have been open for 10 years. For seven of them, I was held there without explanation or charge. During that time my daughters grew up without me. They were toddlers when I was imprisoned, and were never allowed to visit or speak to me by phone. Most of their letters were returned as "undeliverable," and the few that I received were so thoroughly and thoughtlessly censored that their messages of love and support were lost.

This is deeply deeply shameful.
Tags: crime Guantanamo Bay Lakhdar Boumediene prison USA

Paddy Ashdown: The global power shift

2012-01-11T14:03:00.001+01:00

nanobots nemen het heelal over...

2012-01-11T14:01:00.000+01:00

In the Wired magazine article Why the Future Doesn’t Need Us, computer scientist Bill Joy warns “it is far easier to create destructive uses for nanotechnology than constructive ones.” For example, take a relatively plausible present and future environmental problem/solution – cleaning a nature habitat after an oil spill. In this scenario, billions of nanobots are deployed to consume the toxic oil and convert it into less harmful substances. But a programming error directs the nanobots to devour all carbon-based objects, not just the oily hydrocarbons. These nanobots destroy everything, and in the process, replicate themselves. Within days – or hours – planet Earth is turned into “goo.”

meer lezen- hele artikel:
http://www.singularityweblog.com/our-grey-goo-future-possibility-and-probability/

horizontaliteit ipv verticaliteit

2012-01-11T13:38:00.002+01:00

Jacques de Visscher, Toewijding. Voorbij autonomie en zelfbeschikking. Hommage aan Cornelis Verhoeven, Annalen van het Thijmgenootschap, Jrg. 99, nr. 4 Nijmegen 2011 (Valkhof Pers) p. 78-97

HOOFDSTUK 4

De andere dimensie van het leven

‘De tweede gang der machtige Natuur, het hoofdgerecht op 's levens feest'

De slaap behoort tot de passieve dimensie van ons bestaan. Over die slaap schrijft Shakespeare lyrisch en veelbetekenend:

Sleep, that knits up the ravell'd sleave of care

The death of each day's life, sore labour's bath,

Balm of hurt minds, great Nature's second course,

Chief nourisher in life's Least (Macbeth11.2:36-39a).

Macbeth vermoordt zijn koning en gast tijdens diens slaap. Heiligschennis is dat, want naast die moord op de goede oude Duncan doodt hij, de strijdlustige held van de voorbije dagen, ook de slaap, het zinnebeeld van de machteloosheid en de onschuld. Macbeth maakt van zijn verticale overmacht misbruik om, zich vooroverbuigend, de neerliggende slapende naakte Duncan te overvallen en van het leven te beroven. De activiteit en het geweld van de verticaliteit halen het op de passiviteit en de zwakheid van de horizontaliteit. Dat gebeurt meer.

Wat Shakespeare over de slaap schrijft, kunnen we verruimen en opentrekken naar de sfeer van het pathische,van de receptiviteit voor het andere, van de rustige verwerking van het voorbije. Zij is ook "great Nature’s second course" en niet het minst "chief nourisher in life's feast", niet alleen de tweede - na een inleidende of voorbereidende- gang die de genereuze natuur ons op de feestdis van het leven biedt. Ze is echter vooral de helende dimensie,het heilzame geschenk par excellence dat ons gemoed zo deugd doend weet te voeden. In die passieve sfeer grijpen we niet zozeer op het leven in, maar zijn we voor de omgeving ontvankelijk, zoals ons gemoed in die begunstig de momenten wanneer "sommige rozengeuren zwevend door de vochtige avondlucht de eigenschap hebben onze neusvleugels te verwijden".(27)

Het is niet uitsluitend in de slaap dat we van de drukke activiteiten herstellen, ook in het rustgevende dagdromen en mijmeren komen we tot inkeer en rust. Het freudiaanse buiten beschouwing gelaten, is er een dromen dat vrij is van het activistisch fantaseren, het construerend bedenken van utopieën, waarin we onze grenzen te buiten gaan en de werkelijkheid naar onze hand willen zetten. Er is daarentegen een dromen als mijmeren dat ons de gelegenheid geeft langer bij de dingen halt houden, te overwegen wat nu ter zake is of, gewoon, te verwijlen in "een wijze van waarnemen die niet in functie staat van enige drang tot ingrijpen of enig gevoel van verantwoordelijkheid ten opzichte van hetgeen waargenomen wordt"(GB64).We zeggen soms ‘stilstaan', maar voor die stilte, voor dat oponthoud hoeven we in de fysieke betekenis van het woordniet op beide voeten te blijven staan, ook niet perse te gaan liggen. Van belang is dat we in geest en gemoed de activistische houding (de verticaliteit) kunnen opschorten om bij de omgeving te mijmeren (de pathische horizontaliteit).We beseffen dit tijdens die ‘nutteloze' wandelingen die geen kilometervretende prestaties zijn om onze lichamelijke conditie berekend en meetbaar op peil te houden, ook tijdens die uren dat we ons de tijd gunnen om ons na de maaltijd loom te voelen, en om tijdens een siësta op de bank te liggen dommelen zonder echt te slapen(IN 42)of op een stadsterras bij een frisse chardonnay naar de mensen te kijken. En waarom maken we geen beter gebruik van ons bed? In bed kruipen we toch niet alleen maar om erin te slapen, om er te gehoorzamen aan de nacht, om te zwichten "voor de goddelijke macht van de duisternis" (GG46). We kunnen er ons - overdag - in verschuilen,zoals kinderen dat onder het bed doen. Daarvoor hoeven we niet angstig of depressief te zijn. Afgezien van het feit dat het bed die ideale plek is om er niet alleen in momenten van slapeloosheid - ongestoord te lezen, kunnen we erin wegdromen om er het ontplooide van de drukke werkdag weer tot zijn plooien te laten komen, en dit tot we voelen dat onze oogleden loodzwaar worden en we zullen inslapen."Sore labour's bath, halm of hurt minds", zoals Shakespeare schrijft. Tijdens onze verticale waakzame tijd lopen we kleine kneuzingen op, vermoeien we ons of werken we hardnekkig door tot we niet meer weten waar ons hoofd staat en we niet meer durven twijfelen aan wat we als gemakkelijke vanzelfsprekendheden aannemen. Kennen we niet pas dan de verdwazing van en door het activisme wanneer de vermoeidheid ons velt of ons toch tot enige ‘horizontaliteit' dwingt? In bed relativeren we onze zelfstandigheid. Dat lukt ons niet zo maar. Er is immers een drift om door te zetten waardoor we niet bereid zijn onszelf enige vermoeidheid te gunnen. Soms hebben we een of ander ‘ziek zijn' nodig om te beseffen dat onze zelfstandigheid ons parten speelt, ons bedriegt en ons een dure tol doet betalen. Het gaat dan niet zozeer om een of andere kleine fysieke kwaal die ons enig ongemak bezorgt waarvoor we een arts roepen die ons dringend – technisch - moet genezen. Het gaat veeleer om onze blinde vlek,waartegen geen enkele biopolitiek iets vermag. In deze voor meditatie ontvankelijke sfeer ontdekken we - misschien - wat er aan de hand is.

Een treffend voorbeeld hiervan evoceert Le lit, een kleine novelle, waarvan Guy de Maupassant de kunst uitstekend beheerste. Aan het woord is een levenslustige vrouw -bedlegerig door een voorbijgaande ongesteldheid - ineen brief aan haar vriend, een kapelaan. In haar eeuwenoud bed denkt ze aan de jonge moeder die er haar kind heeft gebaard, ook aan de geliefden die er de tederheid hebben leren kennen als ze elkaar voor het eerst voelen,huid tegen huid in deze levenstabernakel (tabernacle de la vie); ze denkt echter ook aan de dood en aan allen die tot God hun laatste adem hebben opgezonden, misschien in angst of in vreselijke wanhoop, misschien in een pijnlijke doodsstrijd of in serene gelatenheid. Le lit, c’est l'homme, zo besluit ze, en maakt daarbij de bedenking dat Jezus dan toch niet zo menselijk is want op stro geboren en aan het kruis gestorven, scheen hij geen bed nodig te hebben; daarentegen heeft hij aan de schepselen "hun sponde van zachte rust gelaten".(28)

In bed gebeurt nog iets meer. Vrij van onmiddellijke praktische taken kunnen we er, zoals op een bank of in een sofa voor de open haard, ook mijmeren "dat niet tot doel heeft bepaalde conclusies te bereiken, maar alleen beoogt de verloren intimiteit met de dingen te herstellen" (IV 155).Vanuit het activisme lijkt dit zinloos,alleen vergeten we hierbij dat dit ritardando in het denken tussen verleden en toekomst bemiddelt en bijgevolg elementaire noodzakelijkheid is. Het kan helen en ons ontvankelijk houden voor wat ons overkomt. Voor het mijmeren is er enige luciditeit en rust nodig. Zulke stille momenten zijn ook aanwezig in die mijmering waarin we vrij kunnen associëren, de dingen in hun relativiteit (in hun weefsel van relaties) ontdekken. Zo'n mijmering verruimt ons besef van en onze betrokkenheid op de dingen; zij kan het kleine met het grote verbinden. Ze suggereert een creatieve sfeer ‘onder' onze eigenlijke lucide ervaring die een reflectie nodig heeft om haar als ervaring te onderkennen, vandaar dat "we alleen kunnen bestuderen wat we eerst gedroomd hebben",schrijft de wetenschapsfilosoof Gaston Bachelard die eraan toevoegt dat de wetenschap zich eerder uit een mijmering (rêverie )ontwikkelt dan uit objectieve evidenties.(29)

Kan het bed waarin we ons terugtrekken de plaats zijn waar we piekeren en onze onrust koesteren, ongestoord herinneringen oproepen en ons verdriet verwerken, het is ook de plaats van de introspectie, van het bezinnende denken en het overwegen met zichzelf, ook van het bidden. Misschien wordt er in onze geseculariseerde tijd zelfs meer in bed gebeden dan in de kerken of in de traditionele bedeplaatsen.

Natuurlijk houden we geen pleidooi voor de slapeloosheid die ongelukkige mensen beroven van elke levensvreugde omdat ze weten dat ze, nooit uitgerust, zich met lage rugpijn de komende dagen alleen maar zwaarmoedig zullen voortslepen. We kunnen echter wel vermoeden dat sommige mensen in hun bed te weinig wakker liggen en zichzelf nooit de gelegenheid gunnen na te denken. Het is dus niet zo vanzelfsprekend dat alleen de verticale houding op waakzaamheid aanspraak kan maken en dat de horizontale of neerliggende houding slechts het zinnebeeld van de loutere of zelfs lege passiviteit, van het oblomovisme zou zijn.

De horizontale houding is nu niet uitsluitend de positie voor de slaap om voor de daaropvolgende ochtend opnieuw ‘jong, fris en krachtig' de problemen van de nieuwe dag aan te kunnen. Horizontaliteit vooronderstelt ook dat we oog hebben voor wat zich rondom ons afspeelt en dat er een horizon is die aan onze omgeving grenzen stelt. Op zich is dat al een bron van verwondering en een uitnodiging tot beschouwelijkheid waarin we bijvoorbeeld overwegen waar we aan toe zijn. Daarom kunnen we hier spreken van een hogere vorm van mentale waakzaamheid, van een levende aandacht. We kijken en luisteren met het innerlijke of tweede oog en oor naar wat we in ons bestaan als werkelijkheid ervaren en waarvoor we ons dankbaar gestemd weten. Voor dit beschouwen gebruiken we ook ‘contemplatie', dit passieve denken dat zich openstelt" voor het geschenk, voor het inzicht, dat geen product is van een denkend presenteren, en voor de werkelijkheid die anders is dan verwacht kan worden"(RL,154).

De contemplatie ontkent onze zelfstandigheid niet, integendeel. Hoewel wij haar niet als het einddoel van onze beschouwelijkheid, van onze dromerijen en mijmeringen opvatten, schakelen we haar ook niet uit. We onderkennen eerder haar bezieling dan haar gedrevenheid. We zien haar, ontegensprekelijk aanwezig in de luciditeit van ons denken, in dienst van iets dat zij niet zelf produceert, met name ontvankelijkheid voor invallen, voor inzichten, verbonden met de verwondering en het kunnen verwijlen. We vooronderstellen of ontdekken die ontvankelijkheid in onze dromerijen en mijmeringen die we helemaal niet kunnen berekenen of programmeren. De contemplatie past in de bereidheid om tot ons te laten komen wat we zelf niet beslissen, construeren of uitlokken. In dit oponthoud van de activistische bedrijvigheid ontvouwt zich een openheid die ons toelaat te kunnen wachten wat naar ons toekomt. Toont zich hier geen wijsheid van het afwachten waarin we niet zozeer aan onze zelfstandigheid verzaken,maar waarin we eerder haar eigenmachtigheid opschorten opdat deze geen hinderpaal zou vormen voor het andere dat we zelf niet kunnen bedenken? Dit hoeft anderzijds niet met zich mee te brengen dat we het oponthoud eindeloos zouden aanhouden. Dat zou ons opnieuw in de zwaarmoedigheid of de wereldverloochening van het oblomovisme storten.

Een blinde vlek

Afwachten en verwijlen, dromen en mijmeren, nadenkenen stilstaan bij de dingen - hoe eenvoudig en gemakkelijk het ook moge lijken - zijn een voor een houdingen, zelfs activiteiten, waartoe we niet zo maar besluiten, integendeel. Ingekleed in talloze anekdotes, situaties en verhalen domineert immers één idee onze oriëntatie in de wereld:’zelfstandig zijn' en daarin ongehinderd volharden. Deze idee maakt dat we niet onmondig blijven, maar altijd een antwoord klaar (zouden moeten) hebben op vragen en bevelen van de buitenwereld. Deze idee ligt aan de basis van de remedies tegen onze kwetsbaarheid, van onze verdediging tegen de afgunst van anderen en, in de geest van de Franse Revolutie, van onze eis erkend te worden als volwaardige burgers die assertief hun rechten opvorderen.

Ligt nu de eindeloze duurzaamheid in de lijn van onze spreekwoordelijke verticaliteit, die ononderbroken zelfstandigheid is, zoals gezegd, een onmogelijkheid. Niettemin houden we vast aan haar evidentie en willen we er niet aan tornen, omdat ons leven anders absurd zou zijn. Bijnader toezien blijkt die hardnekkige zelfhandhaving een blinde vlek te verbergen (CG127-138). Door juist zo rechtlijnig en trots vast te houden aan onze zelfstandigheid, hebben we geen oog voor iets dat niet minder wezenlijk is voor ons bestaan, de dimensie die we met Shakespeare "Chief nourisher in life's feast" noemen. We laten ons verblinden als we ons niet realiseren dat ons compromisloos handhaven van de zelfstandigheid zinloosheid creëert. Dat is de paradox: om het zinloze te vermijden, creëren we zinloosheid, althans als we ‘zelfstandigheid' als onze regulatieve idee vooropstellen, als we menen onszelf te kunnen poneren en als we autonomie opschroeven tot een absolute waarde. Hoe meer we die zelfstandigheid ernstig nemen en we haar hardnekkig als criterium nemen voorons menswaardig bestaan, hoe zinlozer we ons leven maken. Waarom? Om de heel eenvoudige, maar o zo moeilijk te aanvaarden en niettemin triviale reden dat we ons leven niet zelf op gang brengen en dat het eindigt - twee hoedanigheden die met de ‘evidentie van de zelfstandigheid' in tegenspraak zijn.

Kunnen we ons nu over die vanzelfsprekendheid, die al te ernstige zelfstandigheid heen zetten? Zijn we bereid beslissende en vruchtbare vraagtekens te plaatsen bij die dominante en universeel geachte idee dat zelfstandigheid gelijkstaat met menselijke waardigheid? Kunnen we die idee als dominante idee opgeven en haar vervangen door de relativerende idee "dat niets minder onze eigen keuze is dan ons leven zelf' (GB68) en dat het "op de eerste plaats van begin tot einde een geschenk is"(RV174)? Gemakkelijk is dat niet, want zodra wij ons door onze zelfstandigheid laten leiden, onderwerpen we ons ook aan haar manipulerende eisen. Ze heeft immers een eigen agenda, een eigen logica, een eigen retorica. Gehoorzamen we haar en haar alleen, dan zwichten we voor wat zij tiranniek wil: doorzetten, doorzetten, doorzetten koste wat het kost. Langs welke sluwe omwegen ook, zij wil zichzelf eindeloos continueren om niet op haar uiteindelijke weerloosheid te botsen, om met zichzelf niet in tegenspraak te zijn. Vanuit zichzelf kan zij zichzelf door niets laten hinderen.’Niet doorzetten' behoort niet tot haar logica. In haar ijverig conservatisme en trouw aan haar beginsel, eigenmachtigheid, wil ze zichzelf zijn en zichzelf blijven. Bovendien kent ze niet alleen de drang of drift om zich te handhaven en te bewaren (conatus essendi),ze wil ook, als een heel jaloerse godin, oorzaak van zichzelf zijn (causa sui). Zij bepaalt wat absurd of zinloos is: datgene wat strijdig is met haarbestaansvoorwaarde, haar zelfbeschikking. Zij is inderdaad een eergierige godin die geen afvalligheid verdraagt. Zijn we haar trouw dan beloont ze ons met de aantrekkelijke vooruitzichten van onze emancipatie, progressie en vervolmaking, zij belooft het einde van onderdrukking, onderwerping en slavernij. Zij verdraagt geen huichelarij, geen inconsequentie, geen schipperen, geen toegevingen aan (andere) hogere machten. Zij gaat de (andere) goden te lijf en motiveert ons om de natuur te onderwerpen opdat die ons zou dienen. Ze is zo aantrekkelijk en verleidelijk als ze ons aanzet alles in het werk te stellen om lijden en dood uit te roeien en ons belooft dat het ons zal lukken ook, want elk teken van onomkeerbare vergankelijkheid zou wijzen op haar uiteindelijke onmacht. Van uit zich zelf kan zij onmogelijk aanvaarden dat haar project tot mislukken is gedoemd. Nog eerder wil ze dat we, omwille van onze zelfbeschikking, zelfmoord plegen.

Blijven we de godin van de zelfstandigheid onvermoeibaar trouw, gaan we zolang op in de bedwelmende aura van haar glansen schittering, die ons de ‘onsterfelijkheid nu' (en niet na lijden en dood) belooft, houden we vast aan die zichzelf bestendigende zelfstandigheid, dan koesteren we ook de genoemde blinde vlek. Verstrikt door de charmes van de godin die we als geen ander vereren, hebben we zelfs niet het minste vermoeden dat er een blinde vlek is. Leven naar de idee van onze volstrekte zelfstandigheid lijkt op de ernst van de reus die niet weet dat hij oplemen voeten staat en toch breedsprakig volhoudt dat aan zijn heerschappij geen einde komt. Het zijn niet de beleidvoerders die ons het potsierlijke hiervan onthullen, wel de eeuwenoude artistieke en literaire verbeelding, van de tragedies van Aischylos en Sophokles tot de novellen van Kafka en de films van Fellini. Zij tonen ons tot welke donquichotterieën we in staat zijn als we die blinde vlek niet onderkennen.

Het is zo moeilijk existentieel weet te hebben van die blinde vlek. Ze is immers een onvermijdelijk product van onszelf, van de opvoeding in de activistische cultuur waartoe we behoren. Zonder project van de zelfstandigheid, kennen we geen menselijk bestaan, dat leert ons dagelijks leven ons, dat betogen de moderne pedagogie en de ontwikkelingspsychologie, dat houdt de humanistische bevrijdingsideologie ons voor. Is die zelfstandigheid een langzaam en moeilijk proces, waarvan we een aantal verworvenheden onmogelijk kunnen missen willen we ooit volwassen worden, het ingaan tegen de onwrikbare agenda, logica en retorica van dit project is niet minder moeilijk. Dit is begrijpelijk, want onze opgang tot volwassenheid leert ons voortdurend - en kan niet anders dan gebieden - dat aarzelen, falen, passief zijn, week en weerloos zijn, ons bestaan absurd maken, met als gevolg dat we angst kennen als we onze kwetsbaarheid en sterfelijkheid onder ogen moeten zien. We moeten, ach,zo vaak op onze hoede zijn.

De verleiding is dan groot om de blinde vlek toe te dekken en om onze hoop te stellen op de genoemde biopolitiek die onze levensloop wil controleren en met een flink aantal jaren kan verlengen, die gelooft dat we - alweer zo zelfstandig - maakbaar zijn (causa sui),dat we lijden en pijn kunnen uitroeien. We menen dat al onze problemen een oplossing moeten krijgen. We verhullen de blinde vlek in onze bewondering voor onwaarschijnlijke sportprestaties, virtuoze economische en financiële manipulaties,voor ‘artistieke stunts' zoals deze van de Australische’ performance kunstenaar' Stelarc, die elektronisch geleideprothesen aan zijn lichaam voegt en zich, aan draden verbonden tussen flatgebouwen, hoog boven straten te kijk geeft. Via computer games achten we ons onoverwinnelijk en zijn trots als we iemand met vele jaren overleven.

Afleren

Het getuigt niet van gezond verstand als we elke vorm van verbetering van ons levenslot als misplaatste vooruitgang zouden voorstellen. Er is in de loop van de geschiedenis zoveel gebeurd wat we niet willen missen, omdat het zo waardevol is. Bovendien willen we niet terug naar een tijd die ons vandaag volstrekt oncomfortabel lijkt. Enige kritische waakzaamheid gebiedt ons echter niet al te naïef te zijn en toch te twijfelen aan de zo vaak geponeerde vanzelfsprekendheid dat we, dankzij ‘technowetenschappelijke vooruitgang', onze zelfstandigheid almaar door uitbreiden. Enerzijds is zij ons dierbaar, maar anderzijds zadelt ze ons op met een blinde vlek en leven we in een ontkenning waarvan we nauwelijks vermoeden dat zij er is. Als we zondermeer zweren bij de idee van de zelfstandigheid komen we niet in het reine met onze eindigheid en sterfelijkheid.

Dit thema van de verblinding is niet nieuw. Hoe groot, inventief, zelfs moedig en sluw de held in de antieke mythen en tragedies is - daarin verpersoonlijkt hij onze aspiraties -, hij blijft kwetsbaar en weerloos. Met deze held betalen we de onvermijdelijke tol als we argeloos voorbijgaan aan onze eindigheid en sterfelijkheid. De goden houden niet van onze schranderheid, daarom verleiden ze ons om meer te doen dan we eigenlijk aan kunnen. Ze laten ons met groot genoegen in de val trappen. Zoals Oidipous kunnen we bij de sfinx onze wijsgerige intelligentie demonstreren. In een handomdraai (of eventueel in een traktaat) lichten we het wezen van de mens toe, maar tegelijk blijven we verblind als het om ons eigen bestaan gaat. Zolang de blinde vlek ons geen pijn doet, hebben we geen vermoeden dat we ons op een dwaalweg begeven, maar zolang wij niet het minste vermoeden van een blinde vlek hebben, doet de verblinding ons ook geen pijn - en leren we niet af. Hebben we, als tragische held, de goden nodig die ons op de proef stellen? Komen we slechts dan pas tot inzicht en worden we wijs als de goden ons eerst hebben doen lijden?

Misschien is het ons gegund dat we onze blinde vlek ontdekken als de zelfstandigheid ons een kater bezorgt. In ons onbehagen stellen we vast dat we al te lang in de roes van de vrijheid hebben geleefd, maar toch niet zo autonoom zijn als we ons voorstellen. We kunnen niet nalaten onszelf te poneren en met onze eigenmachtigheid te imponeren, maar uiteindelijk moeten we leren rekening houden met het onwrikbare feit dat we zelf al geponeerd zijn (CG 132).Onze levensloop is voorwaardelijk - de fameuze condition humaine - en laat zich niet tot een eigenhandig ‘levensproject' omtoveren. We herinneren ons uit onze puberteit en uit de soms al te lange postpuberteit, deze heldhaftige periodes van grootse plannen en verwachtingen, hoe weerbarstig onze omgeving kan zijn. We herinneren ons ook die moeilijke tijd waarin we, wat ouder geworden, moeten vaststellen hoe de werkelijkheid zeker niet altijd aan onze wensen wil tegemoet komen en hoe we bovendien rekening moeten houden met hoe we zelf in elkaar steken.

Leren we uit onze mislukkingen en ontgoochelingen? Dat is een gemeenplaats van het gezond verstand, maar ook een eeuwenoude wijsheid, een ‘vertaling' van pathei mathos (leren uit beproeving of lijden), een centrale gedachte in de Agamemnoon van Aischylos. In de wat archaïsche vertaling van P.C. Boutens:

Zeus die paden tot verstand

Stervelingen leidt,

Die door lijden leering

Wettig wijdt:

In den slaap nog weegt op 't hart

Angst van wroegings eeuwigwakkre smart,

Zelfs de onwilligen bereikt bezonnenheid,

Wel geld van god die zelf door worstling

't Statig stuurgestoelt bezeten houdt. (30)

Deze gedachte verliezen we niet uit het oog als we in onze stille angsten hopen dat onze kinderen in hun zoektocht naar vrijheid en zelfstandigheid niet al te veel onherroepelijke dwaasheden uithalen waardoor ze hun toekomst verkwanselen. Dat die jongeren moeten inzien dat ze voor elke verovering en vooruitgang ook nog een tol dienen te betalen, daaraan denken we als opvoeders niet zo vaak,want de zelfstandigheid in de ontplooiing van al onze mogelijkheden is nu eenmaal ook ons ideaal en dus zo heilig.

‘Door lijden leering' - daarmee begint vandaag geen enkel pedagogisch traktaat. Dat is ‘veel te negatief', zo zal het wel luiden in de kringen van de antiautoritaire vernieuwde pedagogiek van het altijd aanmoedigen, van het steeds optimistisch blijven, van het ophemelen van elk succesje, en van het ontkennen en verontschuldigen van elke negativiteit. De idee van ‘opvoeding zonder verbod', ‘spelend leren' en ‘onderwijs zonder autoriteit of selectie' getuigt van idealisme en leidt tot ‘alles moet kunnen' en tot de idee dat elk pogen een dialectisch moment vormt inde niet aflatende groei in de zelfstandigheid. Dit idealisme,"de hardnekkigheid waarmee men zich verzet tegen wat voor de hand ligt" (RV 96), versterkt de blinde vlek voor de schaduw van de werkelijkheid.

Moeten we, parallel met de leerschool van de vrijheid, niet ook een leerschool van de onvrijheid voorzien? Dat klinkt niet fraai, niettemin moeten we toch nagaan of we niet, naast het vele dat we leren, veel dienen af te leren. We lopen rechtop, maar mogen we zo in de euforie leven dat we niet zien dat we ook falen, vallen en dus van tijd tot tijd (en zelfs uiteindelijk) moeten gaan liggen? Natuurlijk begint de opvoeding niet met ‘afleren' en verbieden. We kunnen kinderen, die hun eerste stappen zetten, niet voortdurend overvallen met de waarschuwing dat ze zullen struikelen. Heel lang wachten we hiermee echter niet,zoals we het ook niet eindeloos uitstellen hen op een gegeven ogenblik de moederborst te weigeren, van hen te eisen dat ze zindelijk worden, hun werkwoorden correct vervoegen en 'alsjeblief ' en ‘dankjewel' zeggen. Kinderen wekken, bij elk succes, de indruk dat ze veel of zelfs alles aankunnen. We zijn geen opvoeders als we ze tot kleine helden promoveren en ze in de waan laten dat falen niet voor hen is.

‘Door lijden leering' is ook een pedagogisch beginselen het principe bij uitstek om de blinde vlek te ontdekken. Dat onderkennen de meeste culturen die nog aandachtschenken aan geïnstitutionaliseerde initiatierituelen waarin beproevingen een niet te onderschatten rol spelen. Tot die beproevingen behoren onder meer het beangstigen,het pijnigen van de initiandi. De novicen krijgen zware lasten opgelegd. Ze gaan de confrontatie aan met de wereld van de doden en van de voorouders, van de goede en dekwade demonen, van de seksualiteit en het enigma van de vruchtbaarheid, opdat de opgroeiende jongens en meisjes de kinderlijke goedgelovigheid van hun eigen almacht zouden afleren. Voor onze cultuur van zelfstandigheid en rationele transparantie van de werkelijkheid, die ook nog de 'mortaliteit' huldigt, is zo'n inwijding in de geheimen van het heilige van die andere wereld, onttrokken aan de eigenmachtigheid van de stervelingen, in strijd met de moeilijk verworven inzichten van de Verlichting, en bijgevolg louter bijgeloof, onzin en zelfs onomwonden sadisme. Wij menen daarentegen dat de wetenschappelijke biologie en psychologie zulke primitieve praktijken al lang hebben ontmaskerd en dat lijden en dood absurd zijn. Daarom zijn rituele initiaties onverantwoorde handelingen ('middeleeuws') die de ongerepte psyche van het kind belasten of traumatiseren.

Intussen blijven we moeite hebben met de ambivalenties van ons bestaan. We verdringen de dubbelzinnigheidbij het rechtop lopen en ‘immer vooruit' kijken. We zijn submanisch in onze ambitie en toekomstplannen. We raken echter ook bedroefd, we weten wat pech is en lopen ontgoochelingen op. We willen gezondheid en vitaliteit, maar minder kwetsbaar en sterfelijk zijn we daarom niet. Aanspraak maken op ambitie, deugdzaamheid, oprechtheid en vitaliteit passen zo goed in wat we vandaag het leerproces van de zelfwaardering noemen. Vragen we ons daarentegen ooit af hoe geloofwaardig en rijk een leven is zonder droefheid en lijden? Moet pijn bij het verlies van een geliefde ‘ondraaglijk' heten? Kunnen we achteraf bij hoogen bij laag beweren dat we geen droefheid hadden willen kennen? Kunnen we überhaupt met iemand in alle ernst omgaan als die niet in het minst van droefheid weet heeft?

Een cultuur die uit angst om op het absurde en het zinloze te botsen in haar beschaving en opvoeding geen ambivalenties of negatieve ervaringen weet te aanvaarden en te onderkennen, is gedoemd om zoals de gevangenen inde grot van Plato (Politeia 514a-52od; zie ook MG) zichzelf wijs te maken dat ze geen gevangenen zijn en dat ze ook niet met een blinde vlek zitten. Zo'n cultuur beantwoordt haar angst met nog meer productie om de productie, meteen nog hogere omzetsnelheid en transport, met nog meergrensverleggende sportprestaties, met meer gedachteloos vertier, meer seksualiteit zonder tederheid en nog meer consumptie van opwekkende, roesverwekkende en verdovende middelen, met meer obsessionele biopolitiek, met meer erkenning van zichzelf en meer miskenning van lijden, ouderdom en dood. We staan hier ver van de pedagogische structuur die ruimte schept voor een initiatie in de negatieve componenten van het bestaan. Natuurlijk is er niets tegen productie, seksualiteit, sport, vermaak en zelfwaardering. Maar in de context waarin geen ethiek en geen instanties ingaan tegen de mateloosheid en miskenning van de ambivalenties gaan we voorbij aan wat eveneens tot onze werkelijkheid behoort: geboren worden ensterven vormen een geheel in de levensloop, met het welbehagen van onze lichamelijkheid gaat lijden gepaard, op onze jeugdigheid volgt ouderdom. Uit angst voor het andere raken we hysterisch en inflatoir ‘jong, fris en krachtig', en willen we ‘immer vooruit', zoals het klinkt in sommige jeugdliedjes die de vurige volharding en de onverzettelijke wilskracht aanwakkeren. In zo'n cultuur is het bestaan ’uitzichtloos lijden'.

Geen afleren zonder beschouwelijkheid

Cornelis Verhoeven herinnert ons aan de manier waarop ons besef van de eigen onmacht een blinde vlek onthult:

Vanzelfsprekendheden worden doorbroken door een schrijnend gevoel van verwondering over een situatie die wij niet voor het eerst zien, maar voor het eerst met andere ogen zien, of waarvan wij zelfs maar vermoeden dat ze, door welk oog dan ook, heel anders gezien zou kunnen worden. De blik, die even ontregeld was, kan ineen nieuw spoor komen en een nieuwe structuur scheppen of hij kan in beschouwing blijven verwijlen bij een chaos van mogelijkheden (CG134).

Hoe komen wij tot inzicht in de crisis? Niet door een of andere schoolse of rationele programmering van onze bedrijvigheden, maar door wat ons overkomt en ons tot scepsis - een ander woord voor beschouwelijkheid – en verwondering aanzet. Dit vooronderstelt een passiviteit waarin we onderhevig zijn aan wat we niet zelf bepalen en aan wat zich dus aan onze zelfbepaling onttrekt. Is dat nu niet juist datgene waaraan de cultuur van de actie geen plaats wil geven, de blinde vlek van de zelfstandigheid?

Er zijn redenen om aan te nemen dat vroeg of laat onze gecultiveerde verticaliteit van binnenuit openbarst. De onoverkomelijkheid van onze eindigheid die, als we haar verloochenen, ons in tegenspraak met onszelf plaatst, brengt zoiets op gang. We kunnen de illusie koesteren dat we onszelf toebehoren, hoewel er in onze levensloop nooit een moment geweest is waarop we ons onszelf hebben toegeëigend - we zijn niet de oorzaak van onszelf en hebben ons bestaan niet gemaakt. In de zelfmoord, de daad die bij uitstek onze zelfbeschikking moest bevestigen, lukt ons dat minder dan ooit. Lijden, dat in de eerste plaats de passiviteit van het onderhevig zijn aan het andere betekent en niet altijd met hevige pijn gepaard hoeft te gaan, kan onze blinde vlek relativeren. Dit geschiedt wanneer het ons gegeven is dat we het lijden in de context van onze levensloop kunnen plaatsen, dat we in de nabijheid kunnen vertoeven van anderen die ons troost brengen en dat we, tenslotte, het lijden in gelatenheid aanvaarden in onze spiritualiteit en verwondering. Negeren we die passiviteit of kunnen we haar niet aan, dan dreigt de verbittering en de verblinding. Dan doemt ook het gevaar op van de gewelddadige tegenreactie die een einde stelt aan de passiviteit die het andere laat zijn zoals het is en die voor de niet te manipuleren werkelijkheid ontvankelijk blijft. We hebben er al op gewezen dat zelfmoord en actieve euthanasie (nogmaals, duidelijk te onderscheiden van de palliatieve zorg) tot dit geweld behoren.

De beschouwelijkheid die in de passiviteit gedijt, houdt het geweld op afstand, gaat in tegen het activisme en de loutere verticaliteit. Het al besproken afleren is in dit perspectief niet louter negatief; want uiteindelijk een leerschool in de geweldloosheid die gepaard gaat met het beoefenen van de beschouwelijkheid als die "wijze van waarnemen die niet in functie staat van enige drang tot ingrijpen"(GB64). Zij staat ook niet in functie van een verantwoordelijkheid ten aanzien van dingen die zich aan onze eigenmachtigheid onttrekken. Zij beoefent daarentegen de deugd van de bedachtzaamheid, verdraagt het stilstaan bij de dingen en bijgevolg ook een verwijlen in het uitstel. Ze laat zich niet verleiden tot de ijver van het ‘doorzetten'. We kunnen daarentegen dat aangename deemoedige gevoel kennen

dat wij uiteindelijk de belangrijkste dingen niet zelf maken of veroveren, maar dat wij die cadeau krijgen, dat we er in hogere mate de verbaasde en kleine getuigen van zijn dan de trotse bewerkers. Ik meen, dat dit gevoel van zeer elementaire aard kan zijn,dat het niets te maken heeft met willoze onderworpenheid aan hogere machten of aan menselijke willekeur en dat mensen die het helemaal niet kennen of het negeren, iets heel elementairs missen, het gevoel voor een verhevenheid buiten ons die ons klein maakt en die elke behoefte aan macht moeiteloos weerlegt (DW97).

Deemoed is als het ware het bed waarin de beschouwelijkheid zich kan ontvouwen. Het is zelf geen voorwerp van studie of onderzoek naar het menselijk gedrag. We constateren dit gevoel slechts in de beschouwelijkheid waarin we ook onze weekheid vaststellen, aan de macht verzaken en geen gehoor geven aan het verwijt dat we, door te aarzelen of te verwijlen bij wat gegeven is, onze slaagkansen laten verloren gaan en ‘onduidelijkheid' creëren.

Dit staat haaks op de politieke praktijk die het activisme niet schuwt en er niet voor terugschrikt het geweld ‘er bij' te nemen als een niet te vermijden neveneffect van een ‘beschavend optreden'. Deze praktijk meent over een ‘vrijkaartje' te beschikken omdat ze van zichzelf zegt dat ze ‘politieke verantwoordelijkheid' neemt en bijgevolg meent dat ze niet hoeft stil te staan bij de ellende die ze veroorzaakt. Als ze ons met de gedachte overweldigt dat we geen passiviteit en scepsis - het ‘niets doen' – mogen aanvaarden of dat we het ‘dreigend onheil' onmiddellijk met wortel en al moeten uitroeien, dan kunnen we ons veel ‘veroorloven'. Ook hier is de pure activiteit "puur geweld,

(...) een manier van ingrijpen in situaties waarin denkenen doen of model en realiteit restloos geïdentificeerd worden"(CG135).

De onderkenning van de blinde vlek,dankzijde waarschuwing van het (soms toch heel pijnlijke) lijden, zet ons aan tot beschouwelijkheid en "is daarom van zo essentieel belang, omdat zij ons ervan weerhoudt restloos te geloven in de wijze waarop wij de wereld structureren en zo in geweld vervallen" (CG135). Is dit niet het centrale en massieve thema van de mateloosheid van de grote tragedies,zoals de antieke drama's van Aischylos en Sophokles, het grootse oeuvre van Shakespeare, met hun uitlopers in hedendaagse films zoals die van Roman Polanski? Het gaat om de hybris (overmoed), om de afwezigheid van elke zinvoor verhoudingen, die in de ‘geweldige' architectuur tot schaalverlies leidt. Het gaat ook om de megalomanie in de economische en financiële middens. Het gaat tenslotte om de waanidee van het afgedwongen universalisme die koste wat het kost de menselijke eenheid tot stand wil brengen. (31)

Alzo ontkent de moderne activistische mens zijn pathische dimensie, dat wil tegelijk zeggen zijn eindigheiden sterfelijkheid. Verhoeven verwoordt de actualiteit van deze tragedie als volgt:

In de pure activiteit, het blinde activisme, waarvan de grondstellingen zijn dat alles gedaan kan worden wat gedacht kan worden, dat alles gedaan moet worden wat gedaan kan worden en dat het altijd beter is iets te doen dan niets te doen, wordt deze vruchtbare beperking (van de blinde vlek) ontkend. Zij is puur geweld doordat zij elk uitstel en elk middel afwijst: geweld is onmiddellijkheid (CG135).

De gedachte dat we iets dienen af te leren, is wellicht zo oud als de mensheid. De richtlijnen om ons van allerlei geestelijke gebreken, ingevingen van de duivel of gewone zwakheden te bevrijden zijn talrijk. We treffen ze aan in Freuds neuroseleer en Marx' kritiek op de burgerlijke ideologie, in Spinoza's stellingen over de menselijke knechtschap (Deservitute humana) en in de aanbevelingen van de stoïcijnse scholen, in alle religies - en dus niet alleen de christelijke - die hun aanhangers oproepen zich te zuiveren van wat de wereld in lichaam en ziel onrein maakt.

Interessant blijft Sokrates' uitspraak in Plato’s Phaidoon (67e) dat de filosofie een oefening in het sterven is. Zoiets zullen we vandaag in geen enkele filosofie faculteit horen, tenzij in de afscheidsrede van een hoogbejaarde professor die zich wat laat herinnert dat filosofische problemen geen formele of wetenschappelijke problemen zijn en durft vertellen dat de sterfelijkheid ter sprake brengen wijsgeriger is dan de analyse van een of andere transcendentale logica. Sokrates' gedachte ontdoet de filosofie van haar zelfstandigheid, duidt op een praktische houding, en pleit voor "een poging de dood in te bouwen in het eigen leven", zonder hiermee de dood te willen sturen. We doen onszelf tekort als we voor de werkelijkheid van onze uiteindelijke onmacht een blinde vlek koesteren. De onderkenning van die onmacht is niet louter negatief:

Onze onmacht betekent ook dat wij overweldigd kunnen worden door bewondering of enthousiasme. Zwichten kan een elementair genoegen zijn (...). Oefenen in de dood is geen verbeten training voor een toer die wij nooit zullen maken, maar een geduldige aandacht voorde elementaire betekenis van passieve waarden. In onze cultuur zijn die weinig in tel, want die cultuur is activistisch (RV173).

Oefenen in sterven is een ander woord voor ‘afleren', 'reinigen', ‘versterven', zoals het in de christelijke traditie heet,het laten sterven van wat niet ter zake is. Een woord dat in populariteit nog minder hoog scoort is ‘ascese', wat duidt op uitstel. Op het eerste oog is uitstellen een actieve daad, tegelijk niet de dwaaste strategie om ruimte te creëren voor bedachtzaamheid. In een opschorting van de actie storten we ons niet hals over kop in een overhaast compromis, in het genot of in het geweld. Ascese is tevens onthechting van het onmiddellijke en creëert een passiviteit waarin we eigen macht temperen en initiatief verschuiven naar later. Wat we op die manier uitstellen stimuleert alweer de beschouwelijkheid, het wordt "voorwerp van toegespitste aandacht" (DW411) die zelfs enige discipline vergt. Ook dat is ascese, "de tucht waaraan wij ons onderwerpen om ons te concentreren op een zaak die de moeite waard belooft te zijn" (GB38) en tegelijk een aanzet is tot de toewijding.

Afkortingen

Girard, René

2012-01-08T12:29:00.003+01:00

Girard, René: René Girard (1923 – ) René Girard’s thought defies classification. He has written from the perspective of a wide variety of disciplines: Literary Criticism, Psychology, Anthropology, Sociology, History, Biblical Hermeneutics and Theology. Although he rarely calls himself a philosopher, many philosophical implications can be derived from his work. Girard’s work is above all concerned with [...]

Synesthesia

2012-01-08T12:29:00.001+01:00

Synesthesia: Synesthesia The word “synesthesia” or “synaesthesia,” has its origin in the Greek roots, syn, meaning union, and aesthesis, meaning sensation: a union of the senses. Many researchers use the term “synesthesia” to refer to a perceptual anomaly in which a sensory stimulus associated with one perceptual modality automatically triggers another insuppressible sensory experience which is [...]

life in a day

2012-01-07T20:55:00.000+01:00